O świcie 10 sierpnia 1861 roku generał brygady Nathaniel Lyon zaatakował liczniejszą armię Południa obozującą nad strumieniem Wilson’s Creek, na południowy zachód od Springfield w stanie Missouri: wojska konfederackie Bena McCullocha i Gwardię Stanową Missouri pod dowództwem Sterlinga Price’a. Główna kolumna Lyona utrzymała grzbiet nazwany później Krwawym Wzgórzem, odpierając kolejne natarcia, ale druga kolumna Unii, prowadzona przez Franza Sigla, poszła w rozsypkę, a sam Lyon zginął w walce jako pierwszy generał Unii. Wojska Unii, którym kończyła się amunicja, wycofały się do Springfield. National Park Service nazywa Wilson’s Creek pierwszą dużą bitwą wojny secesyjnej na zachód od Missisipi. Przypominamy też szturm na Tuileries w Paryżu 10 sierpnia 1792 roku.
Bitwa nad Wilson’s Creek
10 sierpnia 1861 · 165 lat temu
Dwie armie, jeden pomysł
Latem 1861 roku unijna Armia Zachodu Lyona obozowała w Springfield, w południowo-zachodnim Missouri. Naprzeciw niej stała Gwardia Stanowa Missouri generała majora Sterlinga Price’a, byłego gubernatora stanu, oraz wojska konfederackie z Arkansas pod dowództwem generała brygady Bena McCullocha. Price meldował, że 4 sierpnia oddał swoich Missourczyków pod kierownictwo McCullocha, a McCulloch pisał, że objął „command of the entire force” („dowództwo nad całością sił”, przekład nasz).1
Źródła liczą armie różnie. American Battlefield Trust podaje 5400 żołnierzy Unii i 11 000 konfederatów biorących udział w walce. Zestawienie sił (order of battle) National Park Service podaje 5431 ludzi w armii Lyona i 12 125 w południowej Armii Zachodniej (Western Army), wliczając w to około 2000 nieuzbrojonych gwardzistów stanowych. Przewodnik George’a Knappa do studium pola bitwy, przygotowany dla Combat Studies Institute armii amerykańskiej, wymienia 5400 żołnierzy Unii i 10 200 konfederatów w boju.2
9 sierpnia każda ze stron planowała zaatakować drugą. McCulloch odwołał nocny marsz, gdy zaczął padać deszcz, bo, jak meldował, bał się, że z braku ładownic amunicja jego ludzi zamoknie. Lyon postanowił uderzyć pierwszy i podzielił armię: główne siły miały zaatakować obozy od północy, a pułkownik Franz Sigel miał je obejść szerokim łukiem od południa i uderzyć od tyłu. National Park Service przypisuje Siglowi 1200 ludzi, historyk William Garrett Piston 1100 ludzi i sześć dział.3
Krwawe Wzgórze
Major J. M. Schofield meldował, że „at about 5 o'clock a brisk skirmish was opened” („około godziny 5 wywiązała się żywa potyczka”, przekład nasz), i również American Battlefield Trust podaje początek ataku na około 5.00; McCulloch w swoim raporcie wskazał 5.30. Według National Park Service pole bitwy leży dziesięć mil na południowy zachód od Springfield, według American Battlefield Trust około 12 mil. O brzasku działa Sigla przepędziły kawalerię Południa z obozowiska na polu jednej z farm.4
Ludzie Lyona zajęli szczyt grzbietu nazwanego później Krwawym Wzgórzem (Bloody Hill), a Price ustawiał swoich Missourczyków na stoku poniżej. Tego ranka żołnierze Południa trzykrotnie nacierali tam na linię Unii, ale jej nie przełamali. Tymczasem ludzie McCullocha zaskoczyli kolumnę Sigla i rozbili ją.5
„Obawiam się, że dzień jest stracony”
Schofield meldował, że pod Lyonem zabito konia, a on sam został ranny w nogę i w głowę: „Przeszedł powoli kilka kroków na tyły i powiedział: «Obawiam się, że dzień jest stracony». Lecz gdy go zapewniono, że nasze wojska można jeszcze zebrać, a nieład jest tylko chwilowy, przeszedł na prawo od centrum, gdzie nasza linia zdawała się ustępować, dostał innego konia i wymachując kapeluszem, poprowadził naprzód żołnierzy, którzy szybko skupili się wokół niego. Kilka chwil później zniesiono go z pola martwego” (przekład nasz). Raport majora Samuela D. Sturgisa przytacza słowa Lyona w tym samym brzmieniu i dodaje, że „a fatal ball was lodged in the general's breast” („śmiertelna kula utkwiła w piersi generała”, przekład nasz).6
Według National Park Service Lyon zginął na Krwawym Wzgórzu około 9.30. Knapp w opisie bitwy również podaje, że śmiertelna kula trafiła Lyona około 9.30, ale w opisie trasy po polu bitwy pisze, że generał został ranny około 10.00, a potem trafiony w serce. National Park Service nazywa go pierwszym generałem Unii poległym w walce, a Knapp pierwszym generałem Unii zabitym w bitwie w tej wojnie. E. F. Ware, szeregowiec 1. pułku piechoty z Iowa, pisał w 1907 roku, że jego pułk był przekonany, iż Lyon padł, prowadząc jedno z jego natarć, a 1. pułk z Missouri i 2. pułk z Kansas również twierdziły, że Lyon padł w ich szeregach. Ranny był również Price: Piston oraz Thomas L. Snead, pełniący obowiązki adiutanta generalnego Gwardii Stanowej Missouri, piszą o ranie w bok, a McCulloch meldował, że Price został ranny „slightly” („lekko”, przekład nasz).7
Odwrót
Dowództwo przeszło na Sturgisa. Pisał: „Our ammunition was well-nigh exhausted, and should the enemy make this discovery through a slackening of our fire, total annihilation was all we could expect” („Nasza amunicja była niemal wyczerpana i gdyby nieprzyjaciel odkrył to po osłabieniu naszego ognia, mogliśmy się spodziewać jedynie całkowitej zagłady”, przekład nasz). Bez wieści od Sigla Sturgis i jego oficerowie postanowili się wycofać. Według National Park Service Sturgis nakazał odwrót do 11.00, Schofield podaje, że walka ustała „at about 11.30 o'clock” („około godziny 11.30”, przekład nasz), a Snead również pisze o wpół do dwunastej. Wojska Południa nie podjęły pościgu.8
McCulloch opisał koniec inaczej. W raporcie z 12 sierpnia pisał: „The incessant roll of musketry was deafening, and the balls fell thick as hailstones, but still our gallant Southerners pushed onward, and with one wild yell broke upon the enemy, pushing them back and strewing the ground with their dead.” („Nieustanny huk muszkietów ogłuszał, a kule padały gęsto jak grad, lecz nasi dzielni ludzie z Południa parli naprzód i z jednym dzikim okrzykiem runęli na nieprzyjaciela, spychając go i zaściełając ziemię jego poległymi”, przekład nasz). Bitwa, dodał, „lasted six hours and a half” („trwała sześć i pół godziny”, przekład nasz).9
Ciało Lyona zostało na polu bitwy. Według National Park Service wojska Południa urządziły w domu farmera Johna Raya szpital polowy, tam też przeniesiono ciało; rodzina ułożyła je na swoim najlepszym łóżku, a Roxanna Ray dała narzutę, by je przykryć. Dr S. H. Melcher, asystent chirurga 5. pułku z Missouri, zeznał w relacji wydrukowanej w 1883 roku, że ciało „placed on a bed” („położono na łóżku”, przekład nasz), a potem przykryto „with a spread or sheet furnished me by Mrs. Ray” („narzutą lub prześcieradłem, które dała mi pani Ray”, przekład nasz).10
Rachunek strat
Wykaz strat Unii w Official Records wymienia 223 zabitych, 721 rannych i 291 zaginionych, razem 1235, i również American Battlefield Trust szacuje straty Unii na 1235. National Park Service podaje 1317 strat po stronie Unii, a Knapp te same 1317 rozbija na 258 zabitych, 873 rannych oraz 186 zaginionych lub wziętych do niewoli.11
Straty Południa American Battlefield Trust szacuje na 1095, a National Park Service podaje 1222; Knapp pisze, że konfederaci zgłosili 1230 strat, w tym 279 zabitych i 951 rannych. Raport McCullocha podawał 265 zabitych, 800 rannych i 30 zaginionych. Price policzył samą Gwardię Stanową: „our State forces consisted of only 5,221 officers and men; that of those no less than 156 died upon the field, while 517 were wounded” („nasze siły stanowe liczyły zaledwie 5221 oficerów i żołnierzy; spośród nich nie mniej niż 156 poległo na polu bitwy, a 517 zostało rannych”, przekład nasz).12
Sporne zwycięstwo
American Battlefield Trust uznaje Wilson’s Creek za zwycięstwo konfederatów i najważniejszą bitwę 1861 roku na zachód od Missisipi, która dała im kontrolę nad południowo-zachodnim Missouri. National Park Service nazywa ją pierwszą dużą bitwą wojny secesyjnej stoczoną na zachód od Missisipi i pisze, że okupione wysokimi stratami zwycięstwo Południa skupiło uwagę całego kraju na wojnie w Missouri. Dłuższe opracowanie tej samej instytucji ocenia kampanię odwrotnie: „Lyon lost the battle and his life, but he achieved his goal: Missouri remained under Union control” („Lyon przegrał bitwę i stracił życie, ale osiągnął swój cel: Missouri pozostało pod kontrolą Unii”, przekład nasz). Piston nazywa ją drugim dużym zwycięstwem konfederatów w tej wojnie i zauważa, że pole bitwy utrzymało Południe, ale współcześni i historycy spierali się, kto właściwie wygrał. O wojnie secesyjnej piszemy też w artykule o dowódcach amerykańskiej wojny secesyjnej.13
Bitwa na Morzu Żółtym 1904: nieudana ucieczka eskadry z Port Artura
10 sierpnia 1904 · 122 lata temu
Na Morzu Żółtym rosyjska eskadra zablokowana w Port Artur próbowała przedrzeć się do Władywostoku i starła się z flotą japońską w czasie wojny rosyjsko-japońskiej. Próba przełamania blokady nie powiodła się, a część rosyjskich okrętów została internowana w neutralnych portach.
Pełna historia: Bitwa na Morzu Żółtym 1904: nieudana ucieczka eskadry z Port Artura ›Także tego dnia
1792: uzbrojeni powstańcy zaatakowali pałac Tuileries w Paryżu, którego bronił regiment Gwardii Szwajcarskiej. Alain-Jacques Czouz-Tornare w Historisches Lexikon der Schweiz szacuje gwardzistów na 800 do 900 i pisze, że Ludwik XVI w samym środku walki kazał im złożyć broń; „Récit” Karla Pfyffera von Altishofen, napisany przez człowieka, którego tego dnia nie było w Paryżu, przytacza bilecik króla z rozkazem złożenia broni i powrotu do koszar. Tego samego dnia, według Archives parlementaires, Zgromadzenie Prawodawcze wezwało Francuzów do wyłonienia Konwentu Narodowego i postanowiło, że szef władzy wykonawczej zostaje „provisoirement suspendu de ses fonctions” („tymczasowo zawieszony w swoich funkcjach”, przekład nasz). Liczba poległych Szwajcarów jest sporna. Pomnik Lwa w Lucernie zawdzięcza swoje powstanie relacji Pfyffera. Według swissinfo inskrypcja na pomniku podaje 760 zabitych i 350 ocalałych. Tornare powołuje się na raport pułkownika regimentu d’Affry’ego z 12 listopada 1792 roku, według którego zginęło około 300 Szwajcarów, i pisze, że rewolucjoniści naliczyli 300 własnych poległych. Swissinfo, w fragmencie opartym na wypowiedziach Tornare’a, podaje, że nowsze badania szacują liczbę zabitych gwardzistów na około 300, a nie 760, jak na pomniku.14
