13 maja 1864 roku armie Unii Williama T. Shermana stanęły pod Resacą w północnej Georgii naprzeciw konfederackiej Armii Tennessee Josepha E. Johnstona. Tak zaczęła się pierwsza duża bitwa kampanii atlanckiej. Przez dwa kolejne dni większość ataków Unii odparto, ale oddziały Unii przeprawiły się przez Oostanaulę poniżej miasta i w nocy z 15 na 16 maja Johnston się wycofał.
Przez Snake Creek Gap
W maju 1864 roku Sherman wyruszył z trzema armiami Unii z Tennessee do Georgii przeciw Armii Tennessee Johnstona, która stała w Dalton. Raport Shermana podaje ich stan bojowy na 1 maja „mniej więcej następująco” (przekład nasz): łącznie 98 797 żołnierzy i 254 działa, w tym Armia Cumberlandu George’a H. Thomasa, Armia Tennessee Jamesa B. McPhersona i Armia Ohio Johna M. Schofielda, a American Battlefield Trust podaje 98 787 żołnierzy Unii zaangażowanych pod Resacą. Johnston podał, że po przybyciu brygady Mercera jego armia liczyła 40 900 artylerzystów i piechurów zdolnych do walki oraz około 4000 kawalerzystów; Trust szacuje siły Konfederacji pod Resacą na 60 000. Sherman pisał później, że jego armia „about doubled his in size” („była mniej więcej dwa razy liczniejsza od jego armii”, przekład nasz), a Johnston o „the great numerical superiority of almost three to one” („wielkiej przewadze liczebnej, niemal trzy do jednego”, przekład nasz).1
Grzbiet Rocky Face Ridge osłaniał Dalton i to nie tam Sherman zamierzał zadać główny cios: gdy pozostałe armie naciskały na grzbiet, McPherson miał przejść na południe przez przełęcz Snake Creek Gap i uderzyć na linię kolejową pod Resacą, na tyłach Johnstona. McPherson przeszedł przełęcz i podszedł pod Resacę, ale uznał miasto za zbyt silne i cofnął się w stronę przełęczy, jak pisze Sherman i jak odnotowuje także Trust.2
„I regret beyond measure”
Sherman napisał do McPhersona z Buzzard Roost 10 maja o 10.30 rano: „I regret beyond measure you did not break the railroad, however little, and close to Resaca, but I suppose it was impossible” („Ubolewam ponad miarę, że nie przerwał pan linii kolejowej, choćby w niewielkim stopniu i blisko Resaki, ale przypuszczam, że było to niemożliwe”, przekład nasz). We wspomnieniach ocenił, że „w krytycznej chwili McPherson okazał się chyba nieco bojaźliwy”, choć „był w pełni usprawiedliwiony swoimi rozkazami” (przekład nasz).3
Następnie Sherman przeprowadził za McPhersonem przez przełęcz większość armii. Johnston opuścił Dalton w nocy z 12 na 13 maja. Thomas zameldował 13 maja, że nieprzyjaciel opuścił Dalton „wczoraj o 21.00” (przekład nasz); według raportu Johnstona jego artyleria i piechota wyruszyły do Resaki nocą 12 maja, a według jego Narrative wycofano je około pierwszej w nocy 13 maja.4
13 maja: oko w oko pod Resacą
13 maja armia Johnstona rozwinęła linię od Oostanauli do Conasaugi, a oddziały Unii ją rozpoznawały; Johnston meldował o „żywych potyczkach” po południu (przekład nasz). Sherman meldował w czerwcu: „gdy 13 maja dotarłem do Resaki, nieprzyjaciel opuścił już Dalton i zajął Resacę znacznymi siłami” (przekład nasz).5
To, czy bitwa zaczęła się tego dnia, zależy od źródła. American Battlefield Trust datuje ją na 13-15 maja, a baza bitew National Park Service podaje, że 13 maja oddziały Unii „badały linie rebeliantów, by ustalić ich położenie” (przekład nasz), a walka na pełną skalę rozegrała się następnego dnia. Zestawienie najważniejszych wydarzeń w Official Records wymienia „demonstrację przeciw Resace” w dniach 8-13 maja i „bitwę pod Resacą” 14-15 maja (przekład nasz). Kalendarium wojny secesyjnej National Park Service podaje 14-15 maja, a strona parku narodowego Kennesaw Mountain 14 maja.6
Camp Creek, 14 maja
14 maja, jak meldował Sherman, zastał konfederatów na silnej pozycji, a Trust zaznacza, że przed większą częścią ich frontu płynął strumień Camp Creek. American Battlefield Trust opisuje ataki Unii przez strumień, „miejscami z ruchomymi piaskami i stromymi, błotnistymi brzegami” (przekład nasz), wszystkie odparte; Johnston meldował o kilku atakach tego dnia, najsilniejszych na dywizję Hindmana, i pisał, że wszystkie odparto.7
Sherman meldował, że 14 maja kazał przerzucić most pontonowy pod Lay’s Ferry, a dywizji Thomasa W. Sweeny’ego z XVI Korpusu przeprawić się i zagrozić Calhoun; również w relacji American Battlefield Trust z 14 maja dywizja Sweeny’ego przeprawia się pod Lay’s Ferry. Baza National Park Service wskazuje przeprawę pod Lay’s Ferry jako ruch, którego Johnston nie zdołał powstrzymać.8
Cztery działa
Według American Battlefield Trust 15 maja John B. Hood polecił Carterowi L. Stevensonowi skierować baterię przeciw artylerii Unii. Stevenson meldował, że bateria kapitana Maxa Van Den Corputa stanęła „w jedynym dostępnym miejscu, około osiemdziesięciu jardów przed linią generała Browna” (przekład nasz); Trust umieszcza cztery działa 20 jardów przed piechotą. Piechota Unii natychmiast zaatakowała i dotarła do wąwozu przed działami, tak że, jak pisał, „nieprzyjaciel nie mógł ich zabrać, ale my także nie” (przekład nasz). American Battlefield Trust pisze, że żadna ze stron nie mogła potem zabrać dział i że po zmroku żołnierze wysłani przez Johna Geary’ego przekopali się przez wał i odciągnęli cztery działa na linach.9
Sherman meldował, że generał Hooker „zdobył czterodziałową baterię i wielu jeńców” (przekład nasz). Johnston pisał później, że w całej kampanii jego armia nie straciła sprzętu „poza czterema działami polowymi wystawionymi i porzuconymi pod Resacą przez generała Hooda” (przekład nasz). Tej nocy armia Johnstona przeszła za Oostanaulę i spaliła za sobą mosty.10
Bilans strat
Sherman pisał, że straty jego armii w kampanii, do wkroczenia do Resaki następnego ranka, wyniosły „około sześciuset zabitych i trzy tysiące trzysta siedemdziesięciu pięciu rannych” (przekład nasz). Zestawienie A. J. Foarda, naczelnego lekarza Armii Tennessee, wydrukowane przez Johnstona, podaje 444 zabitych i 2828 rannych, łącznie 3272, w armiach Tennessee i Missisipi od Dalton do rzeki Etowah w dniach 7-20 maja. Dla samej bitwy American Battlefield Trust i baza National Park Service podają szacunkowe straty: 2747 po stronie Unii i 2800 po stronie Konfederacji.11
American Battlefield Trust uznaje wynik za nierozstrzygnięty („inconclusive”), a baza National Park Service za niedający rozstrzygnięcia („indecisive”). Trust i raport archeologiczny cytowany przez hrabstwo Gordon nazywają Resacę pierwszą dużą bitwą kampanii atlanckiej. Dalsze wydarzenia opisujemy w artykule o marszu Shermana ku morzu, a życie Shermana w biografii Shermana.12
Część pola bitwy to dziś Resaca Battlefield Historic Site, prowadzony przez hrabstwo Gordon: w lutym 2016 roku Departament Zasobów Naturalnych Georgii po ukończeniu prac przekazał teren hrabstwu, a jego komisarze go przyjęli.13
Także 13 maja: koniec w Tunezji, 1943
W 1943 roku skapitulowały siły Osi w Tunezji. Harold Alexander pisał w swoim raporcie, że dowódca grupy armii, generał von Arnim, poddał się 12 maja, a generał Messe zwlekał z kapitulacją do rana 13 maja, krótko po tym, jak dowiedział się przez radio o awansie na marszałka. Oficjalna historia armii amerykańskiej pióra George’a F. Howe’a podaje, że Messe, dowódca 1. Armii Włoskiej, poddał się 13 maja jako marszałek, awansowany tego samego ranka: „Tak zakończyły się działania wojenne w Tunezji” (przekład nasz). Relacje o tym, kto wziął do niewoli von Arnima, różnią się: Alexander wskazuje dowódcę „2 Gurkhas”, a Howe odnotowuje, że sam von Arnim przypisywał to batalionowi rozpoznawczemu 4. Dywizji Indyjskiej, a ówczesny meldunek 1. batalionowi Royal Sussex Regiment.14
13 maja o 14.15 Alexander zameldował premierowi: „Sir, it is my duty to report that the Tunisian campaign is over” („Panie, moim obowiązkiem jest zameldować, że kampania tunezyjska dobiegła końca”, przekład nasz). Pisał, że „ćwierć miliona ludzi złożyło broń, poddając się bezwarunkowo” (przekład nasz), a Howe, że ostatni tydzień walk przyniósł „około 275 000 jeńców w ręce aliantów” (przekład nasz). Raport Alexandra zaczyna się od El Alamein.15
