17 marca 1863 roku, w czasie powstania styczniowego, oddział Mariana Langiewicza, świeżo ogłoszonego dyktatorem, opuścił Chroberz nad Nidą, spalił za sobą most i do zmroku odpierał rosyjską kolumnę pułkownika Czengerego. Polskie relacje ogłosiły zwycięstwo, rosyjska historia sztabowa widziała tylko strzelaninę. W 1776 roku Brytyjczycy ewakuowali Boston.
Bitwa pod Chrobrzem
17 marca 1863 · 163 lata temu
Powstanie i jego dyktator
Marian Langiewicz został ogłoszony dyktatorem powstania styczniowego w marcu 1863 roku; jego manifest nosił datę 10 marca. W jego korpusie byli żuawi Franciszka Rochebrune’a.1
W Chrobrzu nad Nidą korpus zatrzymał się w rezydencji margrabiego Wielopolskiego, a kwatera główna zajęła jego pałac. Langiewicz chciał zostać tam kilka dni, by ludzie i konie odpoczęli, pewny, że Rosjanie na razie dadzą mu spokój.2
Walka nad Nidą
Kolumną rosyjską dowodził pułkownik Czengery. Powstańczy biuletyn i wydana w 1913 roku praca Stanisława Zielińskiego oceniają ją na około 3000 ludzi z czterema działami. Podczas obiadu 17 marca nadeszła wieść, że Rosjanie się zbliżają, i Langiewicz kazał natychmiast wymaszerować. Główne siły ruszyły za rzekę po południu, około trzeciej, a most za nimi podpalono.3
Gdy kolumna skręcała ku Zagościowi, na wzgórzach ukazały się wojska rosyjskie, a wśród powstańczych wozów wybuchł popłoch. Langiewicz wysłał batalion Dionizego Czachowskiego na wzgórza po prawej stronie.4
Żuawi przeciw dragonom
Na niewielki oddział Rochebrune’a przy płonącym moście ruszył kłusem szwadron dragonów. Żuawi przywitali go ogniem; dragoni zatrzymali się i odpowiedzieli strzałami. Gdy most spłonął, Rochebrune cofnął się ku głównym siłom, co jakiś czas przystając i odstrzeliwując się.5
Dwie wersje jednej walki
Polskie relacje mówiły o zwycięstwie. Powstańczy biuletyn i krakowski „Czas” pisały, że wszystkie ataki rosyjskie odparto, a Rosjan pędzono ku Buskowi aż do nocy. Biuletyn twierdził, że zdobyto dwa działa, a Rosjan zabito i raniono ponad 300; te liczby powtórzył Zieliński.6
Druga strona widziała rzecz znacznie mniejszą. Rosyjska historia sztabowa opracowana przez S. Gesketa podaje, że uderzenie z dwóch stron, które miało odciąć powstańcom odwrót, nie udało się, a sprawa skończyła się samą strzelaniną przerwaną przez ciemność. Szef sztabu Langiewicza Władysław Bentkowski pisał: „Tak się skończyła owa bitwa, czy też owo spotkanie”. Obaj oceniają straty powstańców jako niewielkie.7
Dzień następny
Tej nocy powstańcy pomaszerowali przez Zagość ku Grochowiskom i zatrzymali się w Wełczu. 18 marca znów starli się z Rosjanami pod Grochowiskami. 19 marca Langiewicz opuścił obóz, przeszedł na terytorium austriackie i został tam aresztowany przez władze austriackie. Więcej o dziejach polskiego oręża piszemy w przewodniku po największych bitwach w historii Polski.8
Bitwa pod Jasmund 1864: pierwsza bitwa pruskiej marynarki
17 marca 1864 · 162 lata temu
U przylądka Jasmund na Rugii eskadra pruska zaatakowała duńskie okręty blokujące wybrzeże Bałtyku w czasie wojny duńsko-pruskiej. Dla floty pruskiej była to pierwsza bitwa, a zarazem jedno z ostatnich w Europie starć drewnianych okrętów o napędzie parowo-żaglowym.
Pełna historia: Bitwa pod Jasmund 1864: pierwsza bitwa pruskiej marynarki ›Także tego dnia
1776: rankiem 17 marca armia brytyjska ewakuowała Boston, o czym donosili zarówno Jerzy Waszyngton, jak i generał William Howe. Prawo stanu Massachusetts ustanawia 17 marca corocznym Dniem Ewakuacji i nazywa ewakuację „pierwszym wielkim zwycięstwem militarnym w wojnie o niepodległość Ameryki” (przekład nasz).9
