19 czerwca w historii wojskowości: Kearsarge zatapia Alabamę, 1864

19 czerwca 1864 · 162 lata temu

Kadłub nr 290

Alabamę zbudowała dla Konfederacji stocznia Lairdów w Birkenhead; znano ją jako kadłub nr 290. Craig Symonds w artykule dla American Battlefield Trust datuje jej wyjście w morze, rzekomo na próbny rejs, na 28 lipca 1862 roku. Działa przyjęła na pokład na Azorach. Rejs, który według jej zastępcy dowódcy Johna McIntosha Kella trwał dwadzieścia dwa miesiące, zaprowadził ją do Zatoki Meksykańskiej, gdzie pod Galveston zatopiła okręt Unii Hatteras, do Brazylii, przez Ocean Indyjski i na Morze Południowochińskie.¹

Liczba jej zdobyczy jest różnie podawana: Biuro Historyka Departamentu Stanu mówi o 58 statkach handlowych Północy, Symonds o co najmniej 65, z których większość, jak pisze, Semmes spalił.²

Wyzwanie pod Cherbourgiem

Alabama weszła do Cherbourga 11 czerwca 1864 roku. Semmes donosił swojemu przełożonemu w Paryżu, komandorowi Samuelowi Barronowi, że okręt wymaga nowego miedziowania i gruntownej naprawy kotłów. Kearsarge pojawiła się przed portem 14 czerwca. Francuzi nie wpuścili rajdera do basenów swojego arsenału wojennego.³

Semmes dał znać, że zamierza walczyć, i prosił, by Kearsarge nie odpływała, zanim będzie gotów. W dzienniku pod datą 15 czerwca zapisał: „Walka będzie bez wątpienia zacięta i uparta, ale oba okręty są tak równo dobrane, że nie czuję się w prawie jej odmówić. Niech Bóg broni słusznej sprawy i zlituje się nad duszami tych, którzy polegną, a wielu z nas musi polec” (przekład nasz). Kell wspomina, że rozważali 11-calowe działa Kearsarge oraz jej załogę liczącą 163 ludzi wobec 149 na Alabamie. Symonds przypuszcza, że Semmes mógł też liczyć, iż zwycięstwo u wybrzeży Francji zjedna Konfederacji przychylność Francuzów.⁴

Siedem okręgów

W niedzielę rano, między 9 a 10, Alabama wyszła z portu. W dzienniku okrętowym Kearsarge zapisano, że towarzyszyły jej francuski pancernik i parowiec pod białą angielską banderą i flagą jachtową. Lekarz okrętowy Kearsarge John M. Browne pisze, że pancernik, Couronne, eskortował ją na odległość trzech mil morskich od brzegu, po czym zawrócił do portu. Bój obserwowały z brzegu tłumy: Kell pisze, że wielu widzów przyjechało z Paryża, a Browne szacuje ich na ponad 15 000.⁵

Amerykański poseł w Paryżu William L. Dayton pisał Winslowowi, że jeśli nic na tym nie straci, lepiej będzie walczyć sześć lub siedem mil od brzegu zamiast trzech. Winslow wyszedł w morze, aż znalazł się sześć lub siedem mil od falochronu, i dopiero wtedy zawrócił na spotkanie przeciwnika; tę samą odległość podaje Browne.⁶

Według dziennika okrętowego Alabama otworzyła ogień o 10.57 z odległości 1000 jardów, a Kearsarge odpowiedziała o 11.00. Pierwszy raport Winslowa podaje dystans około 1200 jardów, Browne około 1800 jardów, a Semmes i Kell około mili. Dziennik właściciela jachtu Deerhound, Johna Lancastera, podaje godzinę 11.10.⁷

Aby utrzymać działa prawej burty wycelowane w przeciwnika, oba okręty krążyły wokół wspólnego środka, według Semmesa w odległości od ćwierci do pół mili od siebie, według Winslowa około 900 jardów. Winslow naliczył siedem okrążeń, zanim Alabama wyrwała się z kręgu, i siedem pełnych okręgów odnotowuje też dziennik Lancastera.⁸

Winslow kazał rozwiesić wzdłuż burt łańcuchy kotwiczne; Browne pisze, że zakrywały je calowe deski. Dopiero po walce, jak donosił Semmes, jego oficerowie stwierdzili, że Kearsarge była „całkowicie opancerzona” (przekład nasz). Kell uważał, że bez łańcuchów wynik byłby inny, Browne zaś, że byłby niemal taki sam. Semmes winił swój proch, osłabiony długim przechowywaniem, a Kell uznał cały zapas za zepsuty. Stufuntowy pocisk, który utkwił w tylnicy Kearsarge i nie wybuchł, później wycięto razem z kawałkiem tylnicy i wysłano do Waszyngtonu.⁹

Bandera w dół

Działomistrz Kearsarge zameldował o 173 oddanych strzałach i podał czas trwania walki na 65 minut. Po mniej więcej godzinie i dziesięciu minutach, jak donosił Semmes, jego okręt zaczął tonąć; próbował dotrzeć do wybrzeży Francji, dopóki woda nie zalała palenisk. Kell, posłany pod pokład, zameldował, że okręt nie utrzyma się na wodzie dziesięciu minut. Według Kella Semmes odpowiedział: „W takim razie, panie poruczniku, przerwać ogień, zmniejszyć ożaglowanie i opuścić banderę; w tym dziewiętnastym stuleciu nie godzi się nam iść na dno z pokładami pełnymi naszych dzielnych rannych” (przekład nasz).¹⁰

Semmes pisał, że Kearsarge pięć razy strzelała do niego po opuszczeniu bandery. Winslow meldował, że wstrzymał ogień, gdy pojawiła się biała flaga, otworzył go znowu, gdy Alabama wystrzeliła z dwóch dział lewej burty, po czym przerwał go ponownie. Kell zaprzeczał, by Alabama strzelała po opuszczeniu bandery. Następnie do burty Kearsarge podpłynął łodzią oficer, by oznajmić kapitulację i prosić o pomoc; według dziennika okrętowego było to o 12.10.¹¹

Deerhound

Alabama zatonęła rufą naprzód, z dziobem uniesionym nad wodę. Dziennik okrętowy i Browne podają godzinę 12.24, dziennik Lancastera 12.50. Semmes wrzucił szpadę do morza, po czym razem z załogą skoczył za burtę.¹²

Winslow, który miał tylko dwie sprawne łodzie, zawołał na Deerhound i poprosił o pomoc w wyławianiu ludzi. Lancaster pisał później, że „kapitan zawołał: «Na Boga, zróbcie, co możecie, żeby ich ratować»” (przekład nasz). Dziennik okrętowy Kearsarge odnotowuje 70 osób uratowanych przez jej łodzie, a Winslow naliczył 70 jeńców przyjętych na pokład: 6 oficerów i 64 marynarzy. Browne pisze, że tych 70 ludzi uratowały łodzie Kearsarge i francuska łódź pilotowa. Semmes według własnego raportu uciekł na jachcie „razem z około czterdziestoma innymi, wszystkich licząc” (przekład nasz); Barron naliczył 42 osoby, które dotarły do Anglii. Francuskie łodzie pilotowe zabrały do Cherbourga jeszcze kilku ludzi, wśród nich drugiego oficera Alabamy, porucznika Armstronga.¹³

Winslow pisał, że „nie mógł uwierzyć, by dowódca tej jednostki był zdolny do tak haniebnego czynu jak zabranie naszych jeńców” (przekład nasz). Lancaster odpowiadał, że „człowieka tonącego na pełnym morzu nie można w tej chwili uważać za niczyjego wroga” (przekład nasz).¹⁴

Bilans

Semmes najpierw zameldował o 9 zabitych i 21 rannych; 5 lipca napisał, że stracił 47 ludzi: 26 zabitych i utopionych oraz 21 rannych. Kell podaje 9 zabitych, 21 rannych i 10 utopionych. Barron naliczył 143 osoby na pokładzie, z czego 110 na pewno ocalało, a 30 zaginęło.¹⁵

Na Kearsarge rannych zostało trzech ludzi, według Browne'a wszyscy od jednego pocisku. Jeden z nich, marynarz William Gowin, zmarł później z odniesionych ran. Browne wspominał, że Gowina przyniesiono do niego z uśmiechem na twarzy i że ranny powiedział: „Wszystko w porządku i jestem zadowolony, bo spuszczamy lanie Alabamie” (przekład nasz).¹⁶

Sekretarz marynarki Gideon Welles zapowiedział Winslowowi, że prezydent zamierza wystąpić o oficjalne podziękowanie dla niego, by mógł awansować na komodora. Symonds pisze, że Winslow został komodorem, a Semmes po powrocie do Konfederacji kontradmirałem. W 1865 roku były oficer Kearsarge skarżył się prezydentowi, że Konfederacja zrobiła swojego kapitana admirałem, a Winslowa przesunięto tylko o kilka numerów.¹⁷

Stany Zjednoczone obarczyły Wielką Brytanię odpowiedzialnością za rajdery zbudowane w jej stoczniach i we wrześniu 1872 roku sąd arbitrażowy nakazał Brytyjczykom zapłacić 15,5 miliona dolarów. Redaktorzy „Battles and Leaders of the Civil War” datują orzeczenie na 14 września i piszą, że objęło szkody wyrządzone przez Alabamę, Floridę i jej jednostki pomocnicze oraz przez Shenandoah po opuszczeniu Melbourne. Biuro Historyka nazywa tę ugodę ważnym precedensem rozwiązywania poważnych sporów międzynarodowych w drodze arbitrażu. Zobacz też artykuł o dowódcach wojny secesyjnej.¹⁸