25 maja 1862 roku konfederacka armia Stonewalla Jacksona zaatakowała znacznie mniejsze siły Unii Nathaniela P. Banksa na południe od Winchesteru w Wirginii i rozbiła je: luizjańska brygada Richarda Taylora zdobyła Bowers Hill, a Banks wycofał się nad Potomak i do Marylandu. Tego samego dnia w 1944 roku alianci z frontu południowego we Włoszech dotarli do przyczółka pod Anzio.
Bitwa pod Winchester
25 maja 1862 · 164 lata temu
Dywersja Jacksona
Do maja 1862 roku Jackson zwyciężył już pod McDowell i Front Royal, a armia Banksa była spychana w stronę Winchesteru.1
23 maja Konfederaci uderzyli na posterunek Unii we Front Royal, broniony przez około 1000 ludzi pułkownika Johna Kenly’ego. 24 maja ludzie Jacksona zaatakowali wycofującą się kolumnę Banksa pod Middletown i Newtown, a Banks cofnął się do Winchesteru. Jackson tak podsumował te trzy dni w telegramie do generała S. Coopera: „W sobotę główna kolumna Banksa, wycofująca się ze Strasburga do Winchesteru, została przerwana, a jej tylna część cofnęła się w stronę Strasburga. W niedzielę druga część została rozbita w tym miejscu” (przekład nasz).2
Przewaga liczebna na południe od miasta
Linia Banksa biegła na południe od miasta, od Camp Hill na jego południowo-wschodnim skraju po Bowers Hill na południowy zachód od niego. Prawe skrzydło zajmowała brygada pułkownika George’a H. Gordona.3
Banks meldował, że miał w sumie około 5000 ludzi, a National Park Service podaje około 5000. Historyk G. F. R. Henderson wątpił, by Banks mógł zebrać więcej niż 6500 zdolnych do walki żołnierzy. Podsumowanie National Park Service i American Battlefield Trust podają 6500 żołnierzy Unii przeciw 16 000 Konfederatów.4
Mgła nad Camp Hill
Na lewym skrzydle Unii ludzie Ewella nacierali we mgle. Żołnierz 21. pułku z Karoliny Północnej, cytowany przez National Park Service, wspominał, że była „tak gęsta, że nie dało się widzieć na dwadzieścia kroków w żadną stronę” (przekład nasz), a Henderson pisze, że „mgła była gęsta” (przekład nasz). Jackson meldował, że 21. pułk z Karoliny Północnej musiał się cofnąć pod ogniem pułku federalnego ukrytego za kamiennym murem, dopóki 21. pułk z Georgii nie wyparł tego pułku z osłony, i tak samo opisuje to Dabney.5
„Niegodziwiec”
National Park Service i Trust umieszczają atak luizjańskiej brygady Taylora około 7:30 rano, a podsumowanie National Park Service mówi, że brygada oskrzydliła i zajęła pozycję Unii na Bowers Hill. Gdy kolumna pod ostrzałem artylerii przechodziła na pozycję wyjściową, jego ludzie uchylali głowy, a Taylor zaklął na nich i zagroził, że jeśli to się powtórzy, każe im stać pod tym ogniem przez godzinę. Jackson, jadący obok, „położył mi rękę na ramieniu, powiedział łagodnym głosem: «Obawiam się, że jest pan niegodziwcem», zawrócił i odjechał na szosę” (przekład nasz).6
Raport Jacksona opisuje szarżę: „Miarowo i w pięknym szyku wspiąwszy się na wzgórze i stanąwszy tam naprzeciw nieprzyjaciela, gdzie był najsilniejszy, cała linia wspaniale runęła w dół zbocza i przez pole, spychając wojska federalne i miażdżąc wszelki opór przed sobą” (przekład nasz). Trust pisze, że cała linia Banksa załamała się w ciągu kilku minut, a National Park Service, że w szeregach Unii wybuchła panika i wielu uciekało przez Winchester.7
Ulice Winchesteru
Gordon meldował, że jego kolumna „poniosła poważne straty na ulicach Winchesteru. Mężczyźni i kobiety prześcigali się w mnożeniu swoich ofiar, strzelając z domów, rzucając granaty ręczne, gorącą wodę i wszelkiego rodzaju pociski” (przekład nasz). Według National Park Service cywile, głównie kobiety, rzucali w wycofujących się żołnierzy różnymi przedmiotami i strzelali do nich, zabijając kilku. Banks był ostrożniejszy: oficerowie, „w których słowa nie mogę wątpić” (przekład nasz), mówili mu, że do jego ludzi strzelano z prywatnych domów.8
Jackson meldował, że mieszkańcy miasta, których nazwał lojalnymi, witali jego wojska z największym entuzjazmem, Taylor widział kobiety „oszalałe z zachwytu” (przekład nasz), a National Park Service pisze, że rozradowani mieszkańcy otaczali Konfederatów tłumnie, co utrudniało pościg.9
„Nigdy nie było takiej okazji dla kawalerii”
Jackson meldował: „Nigdy nie widziałem okazji, w której kawaleria mogłaby zebrać bogatsze żniwo owoców zwycięstwa” (przekład nasz). Jego biograf R. L. Dabney w 1866 roku i National Park Service przytaczają jego okrzyk: „Nigdy nie było takiej okazji dla kawalerii” (przekład nasz).10
Jackson meldował, że od poprzedniego wieczoru widział zaledwie około 50 kawalerzystów Ashby’ego, a generał brygady George H. Steuart, podległy Ewellowi i dowodzący dwoma pułkami kawalerii, odpowiedział na jego rozkaz pościgu, że rozkaz musi przyjść przez Ewella. Henderson pisze, że minęły dwie godziny, zanim kawaleria podjęła pościg; Jackson zatrzymał wyczerpaną piechotę, a główne siły armii Banksa były już wtedy poza zasięgiem.11
Banks pisał, że jego kolumna dotarła nad Potomak o zachodzie słońca, a National Park Service podaje, że wojska przeprawiły się tego wieczoru do Marylandu.12
Bilans strat
Tabela strat Unii w Official Records podaje łącznie 2019 dla Front Royal i Buckton Station 23 maja, Strasburga, Middletown i Newtown 24 maja oraz Winchesteru 25 maja. Trust podaje te same 2019 (62 zabitych, 243 rannych, 1714 zaginionych i wziętych do niewoli) pod hasłem pierwszej bitwy pod Winchester. Artykuł National Park Service podaje 71 zabitych, 243 rannych i 1714 wziętych do niewoli lub zaginionych, razem 2028, dla walk z 23-25 maja.13
Jackson podał 68 zabitych, 329 rannych i 3 zaginionych, „co daje łączną stratę 400” (przekład nasz), dla całej wyprawy, „wliczając starcia pod Front Royal i Winchester” (przekład nasz); Dabney powtarza te liczby, a National Park Service podaje 68 zabitych i 329 rannych dla walk z 23-25 maja. Trust podaje 397 pod hasłem pierwszej bitwy pod Winchester.14
Spis mienia zdobytego w czasie wyprawy we Front Royal, Winchesterze, Martinsburgu i Charlestown sporządzony przez Jacksona obejmuje „ponad 100 sztuk bydła, 34 000 funtów bekonu” (przekład nasz) i inną żywność oraz „9354 sztuki broni ręcznej” (przekład nasz). National Park Service podaje około pół miliona naboi, ponad 9300 sztuk broni ręcznej i 34 000 funtów żywności, a Trust 500 000 naboi i 100 sztuk bydła. Według Trust Konfederaci przezwali Banksa „Commissary Banks”, czyli Banks kwatermistrz.15
Reakcja Waszyngtonu
Waszyngton zareagował jeszcze przed bitwą. Generał Irvin McDowell oświadczył później, że 24 maja otrzymał rozkaz prezydenta, by „odłożyć na razie marsz na Richmond i natychmiast ruszyć z 20 000 ludzi do doliny Shenandoah” (przekład nasz); Henderson pisze, że McDowell otrzymał rozkaz wstrzymania marszu i wysłania połowy swojej armii do doliny. Trust pisze, że władze federalne musiały skierować w stronę doliny tysiące żołnierzy przeznaczonych dla Armii Potomaku, a National Park Service, że zwycięstwa Jacksona pod Front Royal i Winchester zmusiły armię Stanów Zjednoczonych do odciągnięcia wojsk od natarcia na Richmond.16
National Park Service nazywa Winchester rozstrzygającą bitwą kampanii Jacksona w dolinie, a Trust pisze, że zwycięstwo miało dalekosiężne skutki i zbudowało reputację Jacksona. Losy Jacksona opisuje nasza biografia Stonewalla Jacksona.17
Także tego dnia

Bitwa u przylądka Jasmund
25 maja 1676 · 350 lat temu
Podczas wojny skańskiej silniejsza flota szwedzka Lorentza Creutza starła się u przylądka Jasmund na Rugii z flotą duńsko-holenderską Nielsa Juela. Juel odciął kilka szwedzkich okrętów, ale te uszły pod osłoną zmroku i bitwa pozostała nierozstrzygnięta.
1944: We Włoszech alianci nacierający z frontu południowego nawiązali 25 maja łączność z VI Korpusem z przyczółka pod Anzio. O samym desancie opowiada nasz artykuł o bitwie pod Anzio.18






