26 lutego 1846 roku austriacki oddział Ludwiga von Benedeka, wspierany przez uzbrojonych chłopów, rozbił pod Gdowem, na południowy wschód od Krakowa, kolumnę powstania krakowskiego. Wielu ze 154 poległych powstańców zginęło z rąk chłopów już po tym, jak poddali się pod murem cmentarza.
Bitwa pod Gdowem
26 lutego 1846 · 180 lat temu
Powstanie i rabacja
W lutym 1846 roku powstańcy wyparli austriacki garnizon z Wolnego Miasta Krakowa i utworzyli Rząd Narodowy. Jego manifest obiecywał chłopom własność uprawianej ziemi i zniesienie powinności wobec dworu.1
Wieś nie poszła za powstaniem. W zachodniej Galicji, austriackiej prowincji wokół Krakowa, chłopi zwrócili się nie przeciw Austrii, lecz przeciw polskim ziemianom: napadali na dwory i mordowali szlachtę oraz oficjalistów. Polskie źródła twierdzą, że do rabacji podburzały władze austriackie. Zginęło ponad tysiąc osób; kustosz Muzeum Narodowego w Krakowie szacuje liczbę zabitych wśród ziemiaństwa na od tysiąca do dwóch tysięcy.2
Zaskoczenie pod Gdowem
Na południowy wschód od Krakowa działała niewielka kolumna powstańcza pułkownika Jakuba Suchorzewskiego, w dużej części złożona z kosynierów. 26 lutego zaskoczył ją pod Gdowem oddział austriacki Ludwiga von Benedeka, do którego dołączyli uzbrojeni chłopi z okolicznych wsi.3
Rzeź pod murem cmentarza
Kosynierzy wycofali się na cmentarz i tam się poddali, a chłopi ich wymordowali. Współczesna relacja przytaczana przez gminę Gdów mówi, że kosynierzy, przyciśnięci przez bandy chłopskie do muru cmentarnego, rozpaczliwie się bronili, a potem, straciwszy nadzieję, rzucili kosy na ziemię, błagając o litość, i zostali wycięci.4
Zginęło w sumie 154 powstańców. Ich ciała wrzucono do dołów na pastwisku przy cmentarzu.5
Po Gdowie
Powstanie upadło po kilku dniach, a do Krakowa wkroczyły wojska austriackie. W listopadzie 1846 roku Wolne Miasto straciło niezależność i zostało wcielone do Austrii. Benedek, chwalony za szybkie uderzenie pod Gdowem, doszedł do stopnia Feldzeugmeistra i dowodził armią austriacką pokonaną przez Prusaków pod Królewcem Czeskim (Sadową) w 1866 roku.6
Nad zbiorową mogiłą na cmentarzu w Gdowie usypano w 1906 roku kopiec, na którym stoi pomnik opłakującej Racheli dłuta Wojciecha Samka. Gmina Gdów datuje pomnik na 1906 rok, a kustosz Muzeum Narodowego pisze, że postawiono go w 1916 roku.7
Operacja Ochsenkopf 1943: Tygrysy zatrzymane w Hunt's Gap
26 lutego 1943 · 83 lata temu
Wojska Osi w Tunezji rozpoczęły natarcie na pozycje brytyjskiej 1 Armii, by opanować Medjez el Bab, Béję i pozycję Hunt's Gap. Zdobyły nieco terenu, lecz rosnące straty w piechocie i czołgach Tygrys zmusiły je do przerwania ostatniej dużej ofensywy Osi w Afryce Północnej.
Pełna historia: Operacja Ochsenkopf 1943: Tygrysy zatrzymane w Hunt's Gap ›
