Kto wygrał bitwę nad rzeką Thames?
5 października 1813 roku armia amerykańska pod wodzą Williama Henry'ego Harrisona pokonała cofające się siły brytyjskie i ich indiańskich sojuszników nad rzeką Thames w Górnej Kanadzie. Zginął przywódca Szaunisów Tecumseh, a wraz z nim rozpadła się konfederacja indiańska, która walczyła u boku Brytyjczyków.1
5 października 1813 roku armie młodych Stanów Zjednoczonych odniosły jedno z najwyraźniejszych zwycięstw wojny 1812 roku, głęboko w Górnej Kanadzie, nad brzegiem rzeki Thames. Zniszczyło ono armię brytyjską, a w walce zginął Tecumseh, przywódca Szaunisów, którego konfederacja była najważniejszym sojusznikiem Brytyjczyków na pograniczu. Oto jak do tego doszło.2
Po zwycięstwie na jeziorze Erie
We wrześniu 1813 roku amerykańska flota pod wodzą Olivera Hazarda Perry'ego zdobyła panowanie nad jeziorem Erie, przecinając linię zaopatrzenia, która żywiła brytyjską armię utrzymującą Detroit i zachodnie pogranicze. Bez niej brytyjski generał Henry Procter nie mógł pozostać. Porzucił Detroit i fort w Amherstburgu i rozpoczął powolny odwrót na wschód, w górę doliny rzeki Thames.3 › Bitwa na jeziorze Erie, 1813
Indiańscy sojusznicy Proctera, prowadzeni przez męża stanu i wodza wojennego Szaunisów Tecumseha, byli zrozpaczeni odwrotem. Tecumseh zbudował szeroką konfederację ludów, by stawić opór amerykańskiej ekspansji, i oparł ją na sojuszu z Brytyjczykami. Nalegał na walkę zamiast odwrotu i niechętnie ruszył za cofającą się armią.4 › Bitwa pod Tippecanoe, 1811
Pościg Harrisona
William Henry Harrison, dowodzący amerykańską armią Północnego Zachodu, wkroczył do Kanady i ruszył w pościg za wycofującymi się Brytyjczykami, a jego siły wzmocnił liczny oddział konnych ochotników z Kentucky pod wodzą Richarda Mentora Johnsona. Odwrót Proctera był powolny i fatalnie prowadzony, jego żołnierze zmęczeni i głodni, a Harrison systematycznie skracał dystans.5
Wreszcie w pobliżu Moraviantown Procter stanął do walki, a wojownicy Tecumseha zajęli podmokły teren na prawo od linii brytyjskiej.6
Bitwa
Harrison dostrzegł, że brytyjska linia jest cienka i luźno uformowana, i uczynił rzecz niezwykłą: rozkazał konnym strzelcom Johnsona uderzyć prosto przez nią. Jeźdźcy niemal od razu rozbili brytyjskie oddziały regularne, a linia Proctera runęła; sam generał uciekł z pola, a setki jego ludzi poddały się.7
Cięższa walka toczyła się na skrzydle, gdzie Tecumseh i jego wojownicy trzymali bagnisty teren i zacięcie się bronili. Walczono tam z bliska i zaciekle, aż Tecumseh poległ i opór indiański stracił ducha.
Ilu żołnierzy walczyło i zginęło w bitwie nad rzeką Thames?
Według American Battlefield Trust po stronie brytyjskiej stanęło około 1400 ludzi, a po stronie Harrisona 3760; The Canadian Encyclopedia podaje, że Procter miał mniej więcej 900 ludzi, a Tecumseh około 500 wojowników. Dictionary of Canadian Biography pisze, że po ucieczce Brytyjczyków około 500 wojowników zostało naprzeciw mniej więcej 3000 Amerykanów. Straty amerykańskie były niewielkie, najwyżej 27 zabitych, natomiast niemal wszyscy żołnierze Proctera, którzy pozostali na polu bitwy, zginęli lub trafili do niewoli.8
Dane różnią się w zależności od źródła. American Battlefield Trust podaje 27 zabitych i 57 rannych Amerykanów, a po stronie brytyjskiej 51 zabitych, 35 rannych i 579 wziętych do niewoli lub zaginionych. The Canadian Encyclopedia podaje niższe straty amerykańskie, 7 zabitych i 22 rannych, odnotowuje 606 brytyjskich żołnierzy zabitych lub wziętych do niewoli i szacuje, że zginęło 33 wojowników indiańskich. Harrison w raporcie dla sekretarza wojny z 9 października 1813 roku napisał, że trzydziestu trzech Indian „znaleziono na polu, nie licząc zabitych w odwrocie”, więc jego liczba pomija wojowników zabitych w pościgu. Oba źródła zgadzają się, że uciec zdołało tylko około 250 żołnierzy Proctera: według Trustu około 250 uciekło razem z generałem, według encyklopedii 246 zbiegło nad zachodni kraniec jeziora Ontario.9
Śmierć Tecumseha
Tecumseh zginął w walce na skrzydle, a jego śmierć rozstrzygnęła znacznie więcej niż samą bitwę. Konfederacja, którą budował latami i która była ważną indiańską próbą zatrzymania amerykańskiej ekspansji w regionie, rozpadła się bez niego, a jego sojusznicy się rozproszyli.
Kto zabił Tecumseha?
Tego nie wiadomo. Zabicie Tecumseha przypisywano pułkownikowi Richardowi Mentorowi Johnsonowi z Kentucky, który zbudował na tym karierę polityczną, lecz nigdy nie przedstawiono rzeczywistych dowodów jego udziału. Dictionary of Canadian Biography zaznacza, że do dziś nie wiadomo ani kto zabił Tecumseha, ani co stało się z jego szczątkami.10
Sam Johnson został w czasie wojny ciężko ranny. Jego zwolennicy uczynili z tej wersji hasło wyborcze, które National Park Service przytacza jako „Rumpsey Dumpsey, Rumpsey Dumpsey, Colonel Johnson killed Tecumseh” („pułkownik Johnson zabił Tecumseha”), a on sam został wiceprezydentem Stanów Zjednoczonych u boku Martina Van Burena i sprawował ten urząd w latach 1837-1841. Popularne ryciny, na których Johnson strzela z pistoletu do Tecumseha, takie jak ta na początku strony, przedstawiają legendę; National Park Service zauważa, że szczegóły i wierność tej sceny wciąż budzą spory.11
Dlaczego bitwa nad rzeką Thames była ważna?
Bitwa nad rzeką Thames zniszczyła konfederację Tecumseha, sojusz indiański, który przewodził oporowi wobec amerykańskiej ekspansji na Starym Północnym Zachodzie i rozpadł się po jego śmierci. Stoczona kilka tygodni po zwycięstwie Perry'ego na jeziorze Erie, przypieczętowała odzyskanie Detroit przez Amerykanów i pozbawiła zachodni półwysep Górnej Kanady armii, która go broniła.12
Wcześniejsze uderzenie Harrisona pod Tippecanoe w 1811 roku nie złamało tego sojuszu: według Dictionary of Canadian Biography w czerwcu 1812 roku konfederacja była co najmniej tak silna jak przedtem. Nad Thames stało się to, czego nie osiągnięto pod Tippecanoe. Niewiele ponad tydzień po bitwie część ludów, które w niej walczyły, zawarła rozejm z Amerykanami, a skuteczny opór indiański na południe od Wielkich Jezior praktycznie ustał.13 › Bitwa pod Tippecanoe, 1811
Bitwa nad rzeką Thames zabezpieczyła pogranicze Północnego Zachodu dla Stanów Zjednoczonych i pozostawiła pogranicze wokół Detroit pewnie w rękach Amerykanów. Zakończyła też długie partnerstwo Brytyjczyków z ludami indiańskimi znad Ohio, które zostały bez wielkiego przywódcy i bez zagranicznego sprzymierzeńca.14
Dla Harrisona zwycięstwo zbudowało reputację, która wraz z jego wcześniejszą walką pod Tippecanoe z czasem wyniosła go na urząd prezydenta. Proctera postawiono przed sądem wojennym za prowadzenie odwrotu. Sąd wojenny, który zebrał się w Montrealu w grudniu 1814 roku, skazał go na publiczną naganę i sześciomiesięczne zawieszenie w stopniu i żołdzie, co książę regent złagodził do samej nagany; wyższego dowództwa nigdy już nie objął. A Tecumseh przeszedł do legendy jako jeden z najgroźniejszych przywódców, jakich wydało pogranicze. Więcej o konfliktach, które kształtowały Stany Zjednoczone, w naszym zestawieniu największych bitew w historii Ameryki.15
Gdzie stoczono bitwę nad rzeką Thames?
Bitwę stoczono nad rzeką Thames w Górnej Kanadzie, w pobliżu morawskiej wsi misyjnej Fairfield, dlatego w Kanadzie nazywa się ją także bitwą pod Moraviantown. Dziś pole bitwy leży w pobliżu Thamesville w gminie Chatham-Kent w Ontario, a jego miejsce oznaczono przy Longwoods Road (droga nr 2).16
Wieś zapłaciła za swoje położenie. Tablica Parks Canada przypomina, że Fairfield, zamieszkane przez Delawarów, których misjonarze morawscy sprowadzili z Ohio w 1792 roku, zostało po bitwie zniszczone przez wkraczające wojska amerykańskie, a jego mieszkańców osiedlono później na przeciwległym brzegu rzeki. Fairfield on the Thames ustanowiono narodowym miejscem historycznym Kanady w 1945 roku. Tecumseh Parkway, oznakowana trasa samochodowa gminy Chatham-Kent wzdłuż rzeki, prowadzi szlakiem odwrotu z 1813 roku i łączy pole bitwy, pomnik Tecumseha i miejsce dawnego Fairfield.17
Inne amerykańskie zwycięstwo wojny 1812 roku opisujemy w tekście o bitwie o Nowy Orlean. Sprawdź się też w quizie o bitwach amerykańskich albo w grze Gdzie walczono?18 › Bitwa pod Baltimore, 1814
