Douglas MacArthur: jeszcze powrócę

Niewielu amerykańskich dowódców było tak błyskotliwych, tak teatralnych i tak kontrowersyjnych jak Douglas MacArthur. Wyparty z Filipin na początku II wojny światowej, przysiągł wrócić, przebił się z powrotem przez Pacyfik i dotrzymał słowa. Potem odbudowywał okupowaną Japonię i dowodził w Korei, gdzie po największym triumfie przyszło starcie z prezydentem, które zakończyło jego karierę. Wielu widziało w nim człowieka władczego, wyniosłego i próżnego; ci, którzy służyli najbliżej, mówili o nim jako o człowieku ciepłym i odważnym. Zgodnie przyznaje się mu inteligencję, talent dowódczy i oddanie służbie.²

Syn żołnierza

MacArthur urodził się 26 stycznia 1880 roku w Little Rock w Arkansas jako najmłodszy z trzech synów Arthura MacArthura, bohatera wojny secesyjnej po stronie Unii, odznaczonego Medalem Honoru, który później został najstarszym rangą oficerem armii i gubernatorem wojskowym Filipin. Jego matka, Mary „Pinky” Hardy, pochodziła z rodziny z Norfolk w Wirginii, której synowie walczyli po stronie Konfederacji. Była ambitna i powtarzała synowi, że ma wyrosnąć na wielkiego człowieka, jak ojciec i Robert E. Lee.³

W 1899 roku wstąpił do West Point i w 1903 roku ukończył akademię jako pierwszy na roku, z jednym z najlepszych wyników w jej historii. Jako oficer korpusu inżynieryjnego trafił najpierw na Filipiny, w latach 1905 i 1906 podróżował z ojcem po Azji, był adiutantem w Białym Domu Theodore'a Roosevelta, a w 1914 roku odbył śmiały rekonesans pod Veracruz w Meksyku. Wystąpiono wtedy o Medal Honoru dla niego, ale go nie przyznano.⁴

Dywizja Tęcza

Gdy Stany Zjednoczone przystąpiły do I wojny światowej, MacArthur pomógł utworzyć 42 Dywizję z oddziałów Gwardii Narodowej 26 stanów i nazwał ją „Tęczą”, bo jak tęcza rozciągała się od wybrzeża do wybrzeża. W 1917 roku popłynął z nią do Francji jako szef sztabu, a potem był dowódcą brygady i wreszcie dywizji. Szedł do ataku bez maski gazowej i hełmu, w długim szalu i swetrze z West Point, a wrócił jako generał brygady z dwoma Krzyżami za Wybitną Służbę, Medalem za Wybitną Służbę i siedmioma Srebrnymi Gwiazdami, jako jeden z najbardziej odznaczonych amerykańskich oficerów tej wojny.⁵

Szef sztabu i Armia Premii

Między wojnami awansował błyskawicznie. Jako komendant West Point po wojnie przeprowadził daleko idące reformy wbrew silnemu oporowi, odbył dwie kolejne tury służby na Filipinach, a w 1928 roku stanął na czele amerykańskiego komitetu olimpijskiego. W 1930 roku prezydent Hoover mianował go szefem sztabu armii w stopniu generała i przez pięć lat MacArthur próbował utrzymać wygłodzoną armię w czasach Wielkiego Kryzysu.⁶

Latem 1932 roku towarzyszył wojsku wysłanemu, by usunąć z Waszyngtonu Armię Premii, weteranów pierwszej wojny domagających się wcześniejszej wypłaty obiecanej premii. Żołnierze z czołgami i gazem łzawiącym wypędzili weteranów z bud nad rzeką Anacostia i zniszczyli obozowiska. MacArthur był przekonany, że marszem kierują komuniści; większość stanowili po prostu zdesperowani ludzie. Sprawa uderzyła w Hoovera i na lata obciążyła imię MacArthura.⁷

W 1935 roku wrócił do Manili jako doradca wojskowy Wspólnoty Filipin, później z tytułem marszałka polnego, i z za małymi pieniędzmi próbował zbudować filipińską armię. W 1937 roku przeszedł w stan spoczynku w armii USA i ożenił się z Jean Faircloth; ich syn Arthur urodził się w Manili w 1938 roku.⁸

Upadek Filipin

W obliczu zbliżającej się wojny z Japonią Roosevelt w lipcu 1941 roku przywrócił MacArthura do czynnej służby i powierzył mu dowództwo sił USA na Dalekim Wschodzie. Kilka godzin po Pearl Harbor Japończycy uderzyli na Filipiny, a plan MacArthura, by bronić plaż, załamał się. Wycofał się na półwysep Bataan i do twierdzy na wyspie Corregidor, ale żywności rozrzuconej na potrzeby obrony wybrzeża nie zdążono już przewieźć, a na Bataan stłoczyło się około 80 tysięcy żołnierzy i 20 tysięcy cywilów. Od początku armii groził głód.⁹ › Bitwa o Bataan, 1942

Na rozkaz Roosevelta MacArthur opuścił Corregidor kutrem torpedowym w nocy 11 marca 1942 roku razem z żoną i synem i dotarł do Australii, by objąć dowództwo sił alianckich na południowo-zachodnim Pacyfiku. Po przybyciu obiecał wrócić; słowa brzmiały „I shall return”. W kwietniu padł Bataan, w największej kapitulacji armii amerykańskiej w historii, a 6 maja generał Jonathan Wainwright poddał Corregidor. Za obronę Filipin MacArthur otrzymał Medal Honoru, to samo odznaczenie, które jego ojciec zdobył w wojnie secesyjnej.¹⁰

„Powrócę”

Droga powrotna była długa. Pierwsza ofensywa MacArthura wyparła Japończyków z Papui do stycznia 1943 roku. W latach 1943 i 1944 jego wojska posuwały się skokami wzdłuż wybrzeża Nowej Gwinei, od Lae po Sansapor, zajęły Wyspy Admiralicji i zachodnią Nową Brytanię, omijając japońskie twierdze zamiast je szturmować, a siły na Wyspach Salomona pod jego strategicznym kierownictwem odcięły wielką bazę w Rabaulu. Przez większość tego czasu walczył przy niedoborze ludzi i statków i z goryczą przyjmował decyzje, które dawały pierwszeństwo Europie przed Pacyfikiem, a ofensywie marynarki na środkowym Pacyfiku przed jego własną.¹¹

Wywalczył decyzję o inwazji na Filipiny zamiast na Formozę. 20 października 1944 roku brodząc wyszedł na brzeg Leyte i dotrzymał obietnicy. W grudniu awansował na generała armii, jako jeden z zaledwie pięciu ludzi w historii tego stopnia. Jego największa i najkrwawsza kampania, na Luzonie, trwała w 1945 roku siedem miesięcy.¹² › Bitwa w zatoce Leyte 1944

Kapitulacja i okupacja

2 września 1945 roku MacArthur przewodniczył ceremonii formalnej kapitulacji Japonii na pokładzie pancernika USS „Missouri” w Zatoce Tokijskiej. Opóźnił ją, by mogli w niej uczestniczyć sojusznicy i przedstawiciele narodów okupowanych przez Japonię, i nadał jej charakter uroczystości pokoju, a nie pokazu triumfu.¹³

Jako aliancki dowódca okupacji w latach 1945 do 1951 rządził Japonią z szerokimi, czasem autokratycznymi uprawnieniami. Jego kwatera główna zdemobilizowała siły zbrojne, usunęła militarystów, odbudowała gospodarkę i doprowadziła do nowej, liberalnej konstytucji, która wyrzekała się wojny i dawała kobietom prawo głosu; przeprowadzono też reformy rolną, oświatową, pracy i ochrony zdrowia. Oparł się naciskom, by postawić cesarza Hirohito przed sądem, i wykorzystał tron do uspokojenia kraju, a gdy w pierwszym roku groził głód, sprowadził żywność. Wielu Japończyków zaczęło go podziwiać.¹⁴

Inczon

Gdy 25 czerwca 1950 roku Korea Północna napadła na Południe, 70-letni MacArthur objął dowództwo sił ONZ. W sierpniu Amerykanie i Koreańczycy z Południa zostali zepchnięci do perymetru Pusan. 12 sierpnia MacArthur polecił sztabowi przygotować desant pod Inczonem, portem Seulu, dając na operację, która zwykle wymagała pięciu, sześciu miesięcy, zaledwie miesiąc. Połączone Kolegium Szefów Sztabów miało wątpliwości: pływy sięgały około 10 metrów, plaże nadawały się do użytku tylko przez sześć godzin na dobę, a podejście prowadziło wąskim kanałem pilnowanym przez wyspę Wolmi. MacArthur odpowiadał, że Koreańczycy z Północy rzucili prawie wszystko pod Pusan i nigdzie indziej ich linie zaopatrzenia nie są tak odsłonięte.¹⁵

15 września piechota morska zajęła wyspę Wolmi, a potem wylądowała na nabrzeżach Inczonu. Seul padł 26 września, tego samego dnia, gdy 8 Armia wychodząca z Pusan połączyła się z siłami desantu, a armia północnokoreańska przestała istnieć jako zwarta siła; do niewoli trafiło ponad 125 tysięcy jeńców. Britannica do dziś zalicza ten desant do największych operacji w historii wojen.¹⁶ › Desant pod Inczonem 1950

Chińczycy, Truman i koniec

Z zezwoleniem na przekroczenie 38 równoleżnika MacArthur ruszył na północ z rozdzielonymi siłami, lekceważąc ostrzeżenia, że Chiny przystąpią do wojny. W październiku spotkał się z Trumanem na wyspie Wake; rozmowa była chłodna. Pod koniec listopada potężne armie chińskie uderzyły na siły ONZ i odrzuciły je za Seul. MacArthur zaczął teraz publicznie domagać się rozszerzenia wojny na Chiny.¹⁷

Na początku 1951 roku krytykował amerykańską politykę w wywiadach i oświadczeniach, a jego list do przywódcy republikanów w Izbie Reprezentantów, Josepha Martina, atakujący sposób prowadzenia wojny przez Trumana, odczytano na forum Izby. Dla Trumana była to kropla, która przepełniła czarę. O pierwszej w nocy 11 kwietnia 1951 roku Biały Dom ogłosił, że MacArthur zostaje odwołany ze wszystkich stanowisk, bo nie jest w stanie udzielić polityce rządu pełnego poparcia.¹⁸

Starzy żołnierze

Po 14 latach za granicą MacArthur wrócił do kraju witany jak bohater, a wielu domagało się impeachmentu Trumana. 19 kwietnia 1951 roku przemówił do obu izb Kongresu i zakończył wersem starej żołnierskiej ballady: „Starzy żołnierze nigdy nie umierają, po prostu odchodzą w cień”. Ale wielodniowe przesłuchania w Senacie i jego wezwania do rozszerzenia wojny i bombardowania Chin ostudziły zapał, a próba wysunięcia jego kandydatury na prezydenta w 1952 roku spełzła na niczym.¹⁹

Ostatnie lata spędził w Nowym Jorku jako prezes rady firmy Remington Rand, napisał wspomnienia i wygłosił w West Point przemówienie „Obowiązek, honor, ojczyzna”. Zmarł w szpitalu Waltera Reeda 5 kwietnia 1964 roku w wieku 84 lat i 11 kwietnia, dokładnie w 13. rocznicę odwołania, został pochowany w MacArthur Memorial w Norfolk w Wirginii. Pozostaje jednym z najbardziej podziwianych i najbardziej spornych amerykańskich dowódców: bohaterem Leyte i Inczonu, a zarazem generałem, którego konflikt z prezydentem stał się trwałą lekcją cywilnej kontroli nad wojskiem.²⁰

Zobacz morskie starcie w bitwie w zatoce Leyte, oblężenie Corregidoru, stronę II wojny światowej albo poznaj innych największych amerykańskich wodzów. Urodził się 26 stycznia.

Na podstawie uznanych opracowań historycznych; gdy źródła się różnią, zaznaczamy to. Zobacz nasze zasady redakcyjne.