ENZaciągnij się

Bitwa w zatoce Leyte 1944: największa bitwa morska

II wojna światowa · 1944 · Alianci kontra Japonia · ~10 min czytania · Aktualizacja: październik 2026

Najbliższa rocznica: 23 października 2026, 82. rocznica 23 października w historii ›

Autor:

Ogromny słup dymu nad płonącym amerykańskim lekkim lotniskowcem „Princeton” po eksplozji 24 października 1944 roku, podczas bitwy w zatoce Leyte

Zdjęcie US Navy 80-G-287970, 1944, przez Wikimedia Commons, domena publiczna (dzieło rządu USA).

W skrócie

USA i AustraliaWilliam Halsey
kontra
Cesarstwo JaponiiTakeo Kurita
Data
23-26 października 1944
Miejsce
Zatoka Leyte, Filipiny
Epoka
II wojna światowa, wojna na Pacyfiku
Rozstrzygnięcie
Decydujące zwycięstwo aliantów; jedna z największych bitew morskich w historii
W liczbach
StronaSiłyStraty
USA i Australia3. Flota: 17 szybkich lotniskowców i 6 szybkich pancerników; 7. Flota: 18 lotniskowców eskortowych i 6 starszych pancernikówzatopione: 1 lekki lotniskowiec, 2 lotniskowce eskortowe, 2 niszczyciele i 1 niszczyciel eskortowy; ponadto 1 okręt podwodny (Darter, rozbity na mieliźnie)
Cesarstwo Japonii4 lotniskowce z zaledwie około 100 do 110 samolotami oraz trzy zespoły pancerników, krążowników i niszczycielizatopione: 3 pancerniki, 4 lotniskowce, 10 krążowników i 11 niszczycieli (Britannica); National WWII Museum liczy 26 okrętów

Britannica i National WWII Museum różnie liczą straty japońskie, a wykorzystane tu źródła nie podają uzgodnionej liczby poległych.1

W skrócie

Kto wygrał bitwę w zatoce Leyte?

Bitwę w zatoce Leyte, stoczoną od 23 do 26 października 1944 roku na wodach wokół Filipin i uważaną za największą bitwę morską w dziejach, wygrali alianci. Japonia rzuciła niemal całą pozostałą flotę, by zniszczyć amerykańskie siły desantowe pod Leyte, i straciła trzy pancerniki, cztery lotniskowce oraz wiele krążowników i niszczycieli; jej marynarka już nigdy nie walczyła jako flota.2

W październiku 1944 roku na wodach wokół Filipin rozegrała się największa bitwa morska w dziejach. By powstrzymać powrót Amerykanów na wyspy, Japonia rzuciła do walki niemal całą pozostałą flotę. To, co nastąpiło, nie było jedną bitwą, lecz czterema, rozrzuconymi na ogromnym obszarze morza, od nocnego pojedynku linii pancerników po opór garstki małych okrętów przeciw olbrzymom. Pod koniec Cesarska Marynarka Wojenna Japonii przestała istnieć jako siła zdolna do natarcia.3

Tło: droga powrotna na Filipiny

Jesienią 1944 roku amerykańskie dowództwo było podzielone co do następnego kroku. Admirał Ernest King wolał uderzyć na Formozę i ominąć Filipiny, a admirał Chester Nimitz i generał George Marshall początkowo skłaniali się ku temu samemu. Generał Douglas MacArthur naciskał na wyzwolenie Filipin, do których obiecał wrócić, i postawił na swoim.4 › Douglas MacArthur

Drogę przygotowało lotnictwo. W październiku lotniskowce admirała Williama Halseya uderzyły na Okinawę, Formozę i Luzon, a w następujących bitwach powietrznych zniszczono setki japońskich samolotów; ta strata zostawiła japońską flotę w nadchodzącej bitwie prawie bez osłony z powietrza. Japońskim lotnikom udało się storpedować dwa amerykańskie krążowniki, które odholowano w bezpieczne miejsce.5

20 października wojska amerykańskie wylądowały na wschodnim wybrzeżu Leyte. Pierwsze desanty prawie nie napotkały oporu, bo Japończycy postanowili bronić się dalej w głębi wyspy, a sam MacArthur jeszcze tego dnia wyszedł na brzeg.6

Generał Douglas MacArthur i jego sztab brną przez płytką wodę z barki desantowej na brzeg
Generał Douglas MacArthur wychodzi na brzeg Leyte 20 października 1944 roku, w dniu pierwszych desantów; fotografia oficera Korpusu Łączności Armii USA Gaetana Faillace. Domena publiczna (dzieło rządu USA). US Army Signal Corps, National Archives 531424, za Wikimedia Commons.

Siły i dowódcy

Amerykańskie siły morskie podzielono między dwóch dowódców, bez wspólnego zwierzchnika na miejscu. 7. Flota wiceadmirała Thomasa Kinkaida, która przewiozła i wspierała desant, podlegała MacArthurowi i liczyła sześć starych pancerników oraz 18 lotniskowców eskortowych. 3. Flota Halseya, z 17 szybkimi lotniskowcami i sześcioma szybkimi pancernikami, podlegała Nimitzowi. Miała osłaniać desant, ale jej rozkazy mówiły też, że jeśli nadarzy się okazja zniszczenia głównej floty japońskiej, będzie to jej zadaniem nadrzędnym.7

Japonia odpowiedziała planem Sho-1, przewidzianym na decydującą bitwę o Filipiny, którego celem nie była flota amerykańska, lecz transportowce u plaż. Główny zespół wiceadmirała Kurity Takeo, z olbrzymimi pancernikami Yamato i Musashi, miał przejść przez środkowe Filipiny i uderzyć na zatokę Leyte od północy przez cieśninę San Bernardino. Mniejszy zespół wiceadmirała Nishimury Shōjiego, z dwoma pancernikami, miał wejść od południa przez cieśninę Surigao, a za nim krążowniki wiceadmirała Shimy Kiyohide.8

Ostatnia część planu była ofiarą. Wiceadmirał Ozawa Jisaburō miał przyprowadzić z Japonii cztery lotniskowce na północny wschód od Luzonu i odciągnąć szybkie lotniskowce Halseya od Leyte. Japońskie lotnictwo pokładowe zostało zniszczone we wcześniejszych bitwach i okręty Ozawy miały łącznie tylko około stu samolotów.9

Ciemna mapa lokalizacyjna ze złotą gwiazdką w świecącym kółku, która wskazuje przybliżony środek walk: Bitwa w zatoce Leyte, z wybrzeżami, rzekami i jeziorami regionu oraz małą wkładką z mapą świata, na której zaznaczono ten obszar
Bitwa w zatoce Leyte: gwiazdka wskazuje przybliżony środek walk, a wkładka pokazuje ten obszar na mapie świata. Mapa wykonana do tego artykułu na podstawie danych Natural Earth, bez współczesnych granic. Mapa lokalizacji: © Echoes of Battle (dane: Natural Earth, domena publiczna)
Mapa Filipin z trasami japońskich i amerykańskich flot wokół Leyte
Bitwa w zatoce Leyte, 23 do 26 października 1944 roku: trasy japońskich zespołów Północnego, Centralnego i Południowego zmierzających ku Leyte oraz ruchy amerykańskiej 3. i 7. Floty. Mapa armii USA. Domena publiczna (dzieło rządu USA). US Army, Reports of General MacArthur, przez Wikimedia Commons.

Przebieg bitwy

Plan zaczął się sypać, zanim bitwa się rozpoczęła. Nad ranem 23 października amerykańskie okręty podwodne Darter i Dace wykryły zespół Kurity u wybrzeży Palawanu i o świcie zaatakowały. Darter zatopił okręt flagowy Kurity, ciężki krążownik Atago, i ciężko uszkodził Takao, a Dace zatopił Mayę. Darter wszedł później na mieliznę, a jego załogę przejął Dace.10

24 października samoloty Halseya odnalazły Kuritę na Morzu Sibuyan i atakowały fala za falą. Skupiły się na Musashi, który przyjął bombę za bombą i torpedę za torpedą, zanim zatonął. Japońskie lotnictwo lądowe kontratakowało amerykańskie lotniskowce i jedna bomba wznieciła pożar na lekkim lotniskowcu Princeton. Gdy krążownik Birmingham stał przy jego burcie, by pomóc, potężny wybuch rozerwał lotniskowiec i zabił setki ludzi na pokładach krążownika.11

Czarno-biały widok lekkiego lotniskowca USS Princeton na morzu z ogniem i ogromnym słupem dymu nad pokładem lotniczym, 24 października 1944, w bitwie w zatoce Leyte
Lekki lotniskowiec USS Princeton płonie 24 października 1944 roku, po tym jak jedna japońska bomba przebiła jego pokład lotniczy. Późniejszy wybuch zatopił okręt i zabił setki ludzi na krążowniku Birmingham, który podszedł burta w burtę, by pomóc. Domena publiczna (dzieło rządu USA). Fotografia US Navy 80-G-287970, za Wikimedia Commons.

Późnym popołudniem Kurita zawrócił na zachód, jakby się wycofywał, a mniej więcej w tym samym czasie amerykańskie samoloty wypatrzyły daleko na północy lotniskowce Ozawy. Halsey poprowadził za nimi całą 3. Flotę. Historycy wskazują na niejasne rozkazy, jego chęć zatopienia japońskich lotniskowców, przekonanie, że Kurita jest pobity, i brak wiedzy o tym, jak mało samolotów zostało Japończykom. Tak czy inaczej cieśnina San Bernardino została bez osłony, a Kurita nocą zawrócił ku niej na wschód.12

Na południu zespół Nishimury wszedł po ciemku 25 października w cieśninę Surigao i przeszedł przez ogień amerykańskich kutrów torpedowych i niszczycieli. Ich torpedy zatopiły pancernik Fuso i trzy niszczyciele, zanim Japończycy znaleźli się w zasięgu linii bojowej kontradmirała Jessego Oldendorfa. Sześć starych amerykańskich pancerników, z których pięć przetrwało Pearl Harbor, czekało w poprzek wylotu cieśniny; przecięły japońskie „T” i otworzyły ogień ze wszystkich dział. Pancernik Yamashiro poszedł na dno razem z Nishimurą. Okręt flagowy płynącego z tyłu Shimy został uszkodzony w kolizji z okaleczonym krążownikiem Mogami i Shima zawrócił.13

Punkt zwrotny: u wybrzeży Samaru

O świcie 25 października Kurita wyszedł z cieśniny San Bernardino i popłynął na południe wzdłuż wybrzeża Samaru. Halsey był daleko na północy, a pancerniki Kinkaida w cieśninie Surigao, więc na jego drodze stał tylko zespół kontradmirała Cliftona Sprague'a, znany od kryptonimu radiowego jako Taffy 3: sześć lotniskowców eskortowych, trzy niszczyciele i cztery niszczyciele eskortowe. Naprzeciw nich szły cztery pancerniki, wśród nich Yamato, z ciężkimi i lekkimi krążownikami oraz niszczycielami.14

Garstka eskortowców zawróciła, by szarżować na ścianę pancerników, i nie ustąpiła.

Małe okręty zaatakowały. Niszczyciel Johnston komandora Ernesta Evansa poprowadził atak torpedowy na japońską linię, a za nim poszły Hoel, Heerman i niszczyciele eskortowe. Lotniskowce eskortowe wysłały do walki wszystkie samoloty, wsparte maszynami z sąsiedniej grupy Taffy 2. Johnston, Hoel i niszczyciel eskortowy Samuel B. Roberts zostały zatopione, podobnie jak lotniskowiec eskortowy Gambier Bay. Evans został pośmiertnie odznaczony Medalem Honoru.15

Czarno-biały widok lotniskowca eskortowego USS Gambier Bay w kamuflażu i niszczyciela eskortowego płynących wśród gęstych zasłon czarnego i białego dymu u wybrzeży Samaru, 25 października 1944
Lotniskowiec eskortowy USS „Gambier Bay” i okręty eskorty stawiają zasłony dymne, gdy japońskie okręty zbliżają się u wybrzeży Samaru, 25 października 1944 roku. Jeszcze tego ranka zatonął. Fotografia US Navy. Domena publiczna

Japończycy także ponieśli straty. Trzy ciężkie krążowniki Kurity, Chōkai, Chikuma i Suzuya, zostały zatopione, a Kumano ciężko uszkodzony, głównie przez samoloty z lotniskowców. Bez własnego rozpoznania i nie wiedząc, że podstęp się udał, Kurita sądził, że ma przed sobą znaczną część floty Halseya, z dużymi lotniskowcami zamiast eskortowych. Z rozproszonymi okrętami przerwał walkę i zawrócił na północ. Dlaczego to zrobił, gdy transportowce były w jego zasięgu, jest przedmiotem sporów do dziś.16

Ten sam ranek przyniósł nową broń. Japońscy piloci przeprowadzili pierwsze zorganizowane ataki samobójcze tej wojny na lotniskowce eskortowe grupy Taffy 1, trafiając Santee i Suwannee, a później tego ranka kamikaze zatopił St. Lo z grupy Taffy 3, pierwszy amerykański okręt wojenny utracony w takim ataku.17

Następstwa

Daleko na północy, u przylądka Engaño, samoloty Halseya zatopiły wszystkie cztery lotniskowce Ozawy, wśród nich Zuikaku, ostatni z lotniskowców, które atakowały Pearl Harbor. Wezwania Kinkaida o pomoc docierały do Halseya z opóźnieniem. Około dziesiątej rano Nimitz wysłał słynną depeszę „Gdzie jest Zespół 34? Świat się zastanawia” i Halsey zawrócił szybkie pancerniki na południe. Było za późno: Kurita wrócił już przez cieśninę San Bernardino, a ten wyścig na północ i z powrotem nazwano „Bull's Run”.18

Źródła nieco różnie liczą straty japońskie. Britannica wymienia 3 pancerniki, 1 duży i 3 lekkie lotniskowce, 6 ciężkich i 4 lekkie krążowniki oraz 11 niszczycieli; National WWII Museum liczy 26 okrętów, w tym trzy pancerniki i cztery lotniskowce. Stany Zjednoczone straciły lekki lotniskowiec Princeton, dwa lotniskowce eskortowe, dwa niszczyciele i niszczyciel eskortowy.19

Japonia nie mogła odtworzyć utraconych okrętów, a jej marynarka już nigdy nie walczyła jako flota. Desant na Leyte trwał, a droga do odzyskania reszty Filipin stała otworem.20

Czarno-biały portret Williama Halseya w ciemnym mundurze marynarki z rzędami baretek
Admirał William F. Halsey Jr., którego decyzja o poprowadzeniu 3. Floty na północ za japońskimi lotniskowcami jest do dziś najbardziej spornym wyborem tej bitwy; portret z jego akt osobowych. Domena publiczna (fotografia US Navy).

Dziedzictwo i pamięć

Bitwa zostawiła dwa wielkie spory. Pościg Halseya za niemal pustą przynętą był krytykowany od chwili zakończenia walk i jest nadal; National WWII Museum dodaje, że brak jednego dowódcy nad obiema flotami utrudniał współdziałanie, na co zwraca uwagę także Naval History and Heritage Command. Równie sporna jest decyzja Kurity o odwrocie u wybrzeży Samaru, gdy był bliżej sukcesu, niż sądził.21

Dla marynarki USA opór Taffy 3 stał się jedną z najbardziej chlubnych kart. Naval History and Heritage Command nazywa walkę jej niszczycieli i niszczycieli eskortowych jedną z najbardziej bohaterskich akcji w dziejach US Navy, a Britannica uznaje starcie u Samaru za być może najbardziej nieprawdopodobne zwycięstwo morskie wojny na Pacyfiku.22 › Największe bitwy morskie w historii

Przypisy

Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.

  1. Encyclopaedia Britannica, „Battle of Leyte Gulf”; The National WWII Museum, „The Battle of Leyte Gulf”; Naval History and Heritage Command, „H-038-1”. ↩
  2. The National WWII Museum, „The Battle of Leyte Gulf”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Leyte Gulf”; Naval History and Heritage Command, „H-038-1”. ↩
  3. The National WWII Museum, „The Battle of Leyte Gulf”; Martin R. Waldman, „‘Calmness, Courage, and Efficiency’: Remembering the Battle of Leyte Gulf”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Leyte Gulf”. ↩
  4. Encyclopaedia Britannica, „Battle of Leyte Gulf”; The National WWII Museum, „The Battle of Leyte Gulf”. ↩
  5. Naval History and Heritage Command, „H-038-1”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Leyte Gulf”. ↩
  6. Encyclopaedia Britannica, „Battle of Leyte Gulf”; The National WWII Museum, „The Battle of Leyte Gulf”; Naval History and Heritage Command, „H-038-1”. ↩
  7. Naval History and Heritage Command, „H-038-1”; The National WWII Museum, „The Battle of Leyte Gulf”; Martin R. Waldman, „‘Calmness, Courage, and Efficiency’: Remembering the Battle of Leyte Gulf”. ↩
  8. Naval History and Heritage Command, „H-038-1”; The National WWII Museum, „The Battle of Leyte Gulf”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Leyte Gulf”. ↩
  9. Naval History and Heritage Command, „H-038-1”; The National WWII Museum, „The Battle of Leyte Gulf”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Leyte Gulf”. ↩
  10. Naval History and Heritage Command, „H-038-1”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Leyte Gulf”; The National WWII Museum, „The Battle of Leyte Gulf”. ↩
  11. Naval History and Heritage Command, „H-038-1”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Leyte Gulf”; The National WWII Museum, „The Battle of Leyte Gulf”. ↩
  12. Naval History and Heritage Command, „H-038-1”; The National WWII Museum, „The Battle of Leyte Gulf”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Leyte Gulf”. ↩
  13. Naval History and Heritage Command, „H-038-1”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Leyte Gulf”; The National WWII Museum, „The Battle of Leyte Gulf”. ↩
  14. Naval History and Heritage Command, „H-038-1”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Leyte Gulf”; Naval History and Heritage Command, „The Battle off Samar”. ↩
  15. Naval History and Heritage Command, „H-038-1”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Leyte Gulf”; Naval History and Heritage Command, „The Battle off Samar”. ↩
  16. Naval History and Heritage Command, „H-038-1”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Leyte Gulf”; The National WWII Museum, „The Battle of Leyte Gulf”. ↩
  17. Naval History and Heritage Command, „H-038-1”; The National WWII Museum, „The Battle of Leyte Gulf”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Leyte Gulf”. ↩
  18. Naval History and Heritage Command, „H-038-1”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Leyte Gulf”; The National WWII Museum, „The Battle of Leyte Gulf”. ↩
  19. Encyclopaedia Britannica, „Battle of Leyte Gulf”; The National WWII Museum, „The Battle of Leyte Gulf”; Naval History and Heritage Command, „H-038-1”. ↩
  20. The National WWII Museum, „The Battle of Leyte Gulf”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Leyte Gulf”. ↩
  21. The National WWII Museum, „The Battle of Leyte Gulf”; Martin R. Waldman, „‘Calmness, Courage, and Efficiency’: Remembering the Battle of Leyte Gulf”; Naval History and Heritage Command, „H-038-1”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Leyte Gulf”. ↩
  22. Naval History and Heritage Command, „H-038-1”; Encyclopaedia Britannica, „Battle of Leyte Gulf”; Naval History and Heritage Command, „The Battle off Samar”. ↩

Źródła

Najczęstsze pytania

Kiedy rozegrała się bitwa w zatoce Leyte?

Od 23 do 26 października 1944 roku na wodach wokół filipińskiej wyspy Leyte, po tym jak 20 października wojska amerykańskie wylądowały, by rozpocząć wyzwalanie Filipin.

Dlaczego Leyte nazywa się największą bitwą morską w historii?

National WWII Museum nazywa ją największym starciem morskim w dziejach, a Naval History and Heritage Command zalicza do największych bitew morskich w historii, z czterema odrębnymi starciami na ogromnym obszarze morza.

Jakie były cztery bitwy w zatoce Leyte?

Bitwa na Morzu Sibuyan 24 października, bitwa w cieśninie Surigao w nocy z 24 na 25 października oraz bitwa u wybrzeży Samaru i bitwa u przylądka Engaño 25 października.

Kto wygrał bitwę w zatoce Leyte?

Alianci pod wodzą Stanów Zjednoczonych. Japonia straciła pancerniki, lotniskowce i krążowniki, których nie mogła zastąpić, a jej marynarka już nigdy nie walczyła jako flota.

Dlaczego Halsey popłynął na północ?

Poprowadził 3. Flotę za lotniskowcami Ozawy, które były przynętą. Jego rozkazy stawiały zniszczenie floty japońskiej na pierwszym miejscu, sądził, że Kurita jest pobity, i nie wiedział, jak mało samolotów mają japońskie lotniskowce.

Co wydarzyło się u wybrzeży Samaru?

Mała amerykańska grupa lotniskowców eskortowych i niszczycieli, Taffy 3, została zaatakowana przez pancerniki Kurity, w tym Yamato. Jej niszczyciele i samoloty broniły się tak zaciekle, że Kurita przerwał walkę i zawrócił.

Czy pod Leyte po raz pierwszy użyto kamikaze?

Tak. 25 października japońscy piloci przeprowadzili pierwsze zorganizowane ataki samobójcze na amerykańskie lotniskowce eskortowe, a St. Lo został pierwszym amerykańskim okrętem wojennym zatopionym przez kamikaze.

Chwała oręża Twojej ojczyzny

Punkty zwrotne dziejów

Maraton, Gaugamela, Kanny, Konstantynopol, Waterloo, Stalingrad: dni, w których świat zmienił kurs.

Bitwa pod Maratonem 490 p.n.e.Bitwa pod Gaugamelą 331 p.n.e.Bitwa pod Kannami 216 p.n.e.Upadek Konstantynopola 1453Bitwa pod Waterloo 1815Bitwa pod Stalingradem 1942-1943

Na podstawie kraju, którego nie zapisujemy · dlaczego? ·

Zapanuj nad morzami

Echoes of Battle ożywia wielkie bitwy historii, scena po scenie, na prawdziwej mapie. Zaciągnij się poniżej, a w dniu premiery wyślemy Ci meldunek na skrzynkę.