William Halsey: bojowy admirał Pacyfiku

Jeśli Chester Nimitz był chłodnym strategiem Pacyfiku, to William Halsey był jego zabijaką. Agresywny, mówiący bez ogródek i uwielbiany przez załogi, żył według własnego hasła: „Uderzaj mocno, uderzaj szybko, uderzaj często”, i w ponurych miesiącach 1942 roku dał amerykańskiej marynarce bojowego ducha, którego bardzo potrzebowała. Jego śmiałość przyniosła wielkie zwycięstwa i prawdziwe kontrowersje, a do historii przeszedł jako „Bull” („Byk”) Halsey.²

Dzieciństwo i młodość

William Frederick Halsey Jr. urodził się 30 października 1882 roku w Elizabeth w stanie New Jersey. Prezydent William McKinley mianował go w 1900 roku do Akademii Marynarki Wojennej w Annapolis, którą ukończył z rocznikiem 1904.³

Niszczyciele i I wojna światowa

Jako młodszy oficer służył na pancernikach i niszczycielach. W czasie I wojny światowej dowodził niszczycielami, a służba w tej wojnie przyniosła mu Krzyż Marynarki Wojennej.⁴

Skrzydła w wieku 52 lat

Krok, który ukształtował jego wojnę, przyszedł późno. W 1935 roku, w wieku 52 lat, Halsey przeszedł kurs pilota marynarki w Pensacoli i zdobył skrzydła, by móc dowodzić lotniskowcem. Objął lotniskowiec „Saratoga” i stał się jednym z czołowych orędowników wojny prowadzonej z lotniskowców. W czerwcu 1940 roku awansował na wiceadmirała i otrzymał 2 Dywizjon Lotniskowców, „Enterprise” i „Yorktown”.⁵

Pearl Harbor i rajdy 1942 roku

1 grudnia 1941 roku Halsey postawił swoje okręty w stan gotowości bojowej. Sześć dni później Japończycy uderzyli na Pearl Harbor, a jego zespół lotniskowcowy okazał się niemal jedynym sprawnym amerykańskim zespołem bojowym na Pacyfiku.⁶ › Atak na Pearl Harbor, 1941

Gdy flota się odbudowywała, Nimitz wysłał go do pierwszej ofensywy marynarki w tej wojnie. 31 stycznia 1942 roku, z flagą na „Enterprise”, uderzył na Wyspy Marshalla i Gilberta; za ten „zuchwały atak” jego okręt flagowy otrzymał Prezydenckie Wyróżnienie Jednostki, a on sam Medal za Wybitną Służbę. W lutym zaatakował Wake i Marcus.⁷

W kwietniu 1942 roku jego zespół eskortował lotniskowiec „Hornet” z szesnastoma bombowcami B-25 armii pod dowództwem podpułkownika Jamesa Doolittle'a. Gdy siły wykrył japoński kuter patrolowy, bombowce wystartowały wcześniej, z odległości około 620 mil, i 18 kwietnia zbombardowały Tokio, pierwszy raz w tej wojnie. Szkody były niewielkie i żaden samolot nie wrócił, ale nalot podniósł morale Amerykanów.⁸ › Rajd Doolittle'a, 18 kwietnia 1942

Potem choroba wyłączyła go z wojny w jej przełomowym momencie. Ciężkie schorzenie skóry posłało go do szpitala i ominęły go zarówno bitwa na Morzu Koralowym w maju, jak i Midway w czerwcu 1942 roku, choć jego wyszkolony sztab przyczynił się do zwycięstwa pod Midway.⁹

Południowy Pacyfik

W październiku 1942 roku wrócił, by zastąpić wiceadmirała Roberta Ghormleya na stanowisku dowódcy sił i obszaru Południowego Pacyfiku, w najczarniejszym momencie kampanii o Guadalcanal. Od kryptologów wiedział, że nadchodzi wielka japońska ofensywa, i nie zamierzając czekać, posłał lotniskowce kontradmirała Thomasa Kinkaida na północ od Wysp Salomona, by odnalazły wroga. Pod wyspami Santa Cruz 26 października Amerykanie stracili lotniskowiec „Hornet” i bitwa skończyła się remisem, a Halsey kazał Kinkaidowi wycofać się przed nadciągającymi japońskimi pancernikami.¹⁰ › Bitwa o Guadalcanal 1942 do 1943

Trzy tygodnie później jego okręty wygrały rozstrzygającą bitwę morską pod Guadalcanalem w dniach 12 do 15 listopada, a on został pełnym admirałem. Od tej pory do połowy 1944 roku kierował kampanią na Wyspach Salomona. W połowie 1943 roku alianccy dowódcy uznali, że szturm na wielką japońską bazę w Rabaulu kosztowałby zbyt wiele, i postanowili ją okrążyć, bombardować i zagłodzić. Generał Douglas MacArthur powierzył Halseyowi zaplanowanie i poprowadzenie kluczowego kroku, desantu na Bougainville 1 listopada 1943 roku, którego lotniska wprowadziły Rabaul w zasięg alianckich myśliwców i bombowców. Halsey i dowódca jego sił desantowych postanowili wylądować tam, gdzie Japończyków nie było, w zatoce Cesarzowej Augusty, i zbudować własne lotniska.¹¹

Trzecia Flota i Leyte

W 1944 roku Halsey objął dowództwo Trzeciej Floty i jej szybkiego zespołu lotniskowców. Od października 1944 roku jego lotniskowce uderzały na japońskie lotniska od Okinawy i Formozy po Filipiny; w październikowych bitwach powietrznych zniszczono około 500 japońskich samolotów, odbierając wrogowi osłonę z powietrza, której miał potrzebować.¹²

Potem przyszła bitwa w zatoce Leyte. Trzecia Flota Halseya, z 17 szybkimi lotniskowcami i 6 szybkimi pancernikami, miała osłaniać desant, z prawem zaatakowania japońskiej floty, gdyby nadarzyła się okazja. 24 października jego samoloty zatopiły olbrzymi pancernik „Musashi”, a zawyżone meldunki i chwilowy zwrot zespołu admirała Kurity na zachód przekonały go, że ten jest pobity. Gdy na północy wypatrzono japońskie lotniskowce, ruszył za nimi ze wszystkimi lotniskowcami i pancernikami, zostawiając Cieśninę San Bernardino bez osłony.¹³ › Bitwa w zatoce Leyte 1944

Lotniskowce były wabikiem, miały razem tylko około 110 samolotów. 25 października samoloty Halseya zatopiły wszystkie cztery, w tym „Zuikaku”, ostatni ocalały z ataku na Pearl Harbor, ale o świcie pancerniki Kurity przeszły przez cieśninę i spadły na lotniskowce eskortowe zespołu Taffy 3 u wybrzeży Samaru. Wezwania Kinkaida o pomoc dotarły do Halseya dopiero przed dziesiątą. Dopiero po słynnej depeszy Nimitza: „Gdzie jest TF 34? Świat się zastanawia”, zawrócił pancerniki na południe, wiedząc, że jest za późno. Ten bieg na północ i z powrotem nazwano później, z pewną drwiną, „Bull's Run”, a decyzja do dziś budzi spory.¹⁴

Tajfuny

Kilka tygodni później zwróciło się przeciw niemu samo morze. 18 grudnia 1944 roku, podczas próby uzupełnienia paliwa na wschód od Filipin, Trzecia Flota wpadła w tajfun Cobra. Wywróciły się trzy niszczyciele, „Spence”, „Hull” i „Monaghan”; w całej flocie zginęło 790 ludzi, przepadło 146 samolotów, a 27 okrętów zostało uszkodzonych. Sąd śledczy obarczył odpowiedzialnością Halseya, ale nie dopatrzył się zaniedbania: jego błędy były „błędami oceny popełnionymi pod presją działań wojennych i wynikającymi z godnego pochwały pragnienia sprostania wymogom wojskowym”. Największym błędem Halseya, oceniają historycy marynarki, było zbyt długie zwlekanie z pozwoleniem, by okręty opuściły szyk i przetrwały sztorm każdy na własną rękę.¹⁵

W czerwcu 1945 roku, u Okinawy, stało się to znowu. Tajfun Viper kosztował dużo mniej ofiar, sześciu ludzi zmytych za burtę, ale drugi sąd śledczy był bezlitosny: nazwał zmianę kursu „skrajnie nierozważną” i zalecił „poważne rozważenie” przeniesienia Halseya i dowódcy jego lotniskowców, wiceadmirała Johna McCaina, „do innych obowiązków”. Sekretarz marynarki James Forrestal chciał go odwołać, ale odwiedziono go od tego, argumentując, że byłoby to wsparciem dla wroga.¹⁶

Zwycięstwo

Halsey zachował dowództwo do końca. Od końca maja 1945 roku prowadził ostatnie operacje morskie wokół Okinawy, a w lipcu jego samoloty swobodnie operowały już nad Wyspami Japońskimi. 2 września 1945 roku akt kapitulacji Japonii podpisano na pokładzie jego okrętu flagowego, pancernika „Missouri”, w Zatoce Tokijskiej.¹⁷ › Bitwa o Okinawę 1945

Jak dowodził

Halsey był admirałem lotniskowców i z instynktu napastnikiem, wiernym swojemu hasłu. Oficjalna historia marynarki przypisuje mu bystry umysł taktyczny, błyskotliwy i twórczy, oraz zwrot w wojnie na Pacyfiku od rajdów typu „uderz i uciekaj” do bezpośrednich szturmów.¹⁸

Ten sam instynkt doprowadził do jego dwóch wielkich porażek. Pod Leyte uwierzył meldunkom pilotów i rzucił się na najbardziej kuszący cel, a w czasie tajfunów zbyt długo prowadził operacje, zanim pomyślał o pogodzie. Popularność i bojowy dorobek chroniły go przed konsekwencjami, a opracowanie EBSCO przypisuje mu zatopienie większej liczby okrętów wroga niż jakiemukolwiek innemu dowódcy morskiemu tej wojny.¹⁹

Ostatnie lata i śmierć

W grudniu 1945 roku Halsey został admirałem floty, z pięcioma gwiazdkami. Po zadaniach specjalnych dla sekretarza marynarki przeszedł w 1947 roku w stan spoczynku, a w latach 1951 do 1957 był prezesem International Telecommunications Laboratories. Zmarł 16 sierpnia 1959 roku w klubie Fishers Island u wybrzeży Connecticut i 20 sierpnia został pochowany z pełnymi honorami wojskowymi na Cmentarzu Narodowym w Arlington.²⁰

Pamięć i dziedzictwo

Halsey pozostaje jednym z najsłynniejszych amerykańskich admirałów i jednym z najbardziej spornych: przywódcą, który podniósł ducha floty w 1942 roku i poprowadził ją do zwycięstwa, i dowódcą, którego decyzje pod Leyte i w czasie tajfunów historycy wciąż rozbierają na części. Marynarka nazwała jego imieniem fregatę rakietową „Halsey” (DLG-23), a podczas jej wejścia do służby w 1963 roku mowę ku jego czci wygłosił admirał floty Nimitz.²¹

Przeczytaj też o jego przełożonym, Chesterze Nimitzu, o innych dowódcach wojny na Pacyfiku, o bitwie o Midway, którą przeleżał w szpitalu, albo o tym, co wydarzyło się 18 kwietnia, w dniu rajdu Doolittle'a.