12 lipca 1943 roku, tydzień po rozpoczęciu niemieckiej ofensywy pod Kurskiem, Armia Czerwona przeszła do kontrataku: pod Prochorowką 5. Gwardyjska Armia Pancerna uderzyła na II Korpus Pancerny SS i straciła znacznie więcej czołgów niż Niemcy, a na północ od Kurska ruszyła operacja Kutuzow przeciw występowi orłowskiemu. Następnego dnia Hitler odwołał ofensywę.
Prochorowka
Operacja Cytadela rozpoczęła się 5 lipca 1943 roku: niemiecka 9. Armia uderzyła z rejonu Orła na północy, a 4. Armia Pancerna od Biełgorodu na południu, aby odciąć radziecki łuk wokół Kurska. Na północy natarcie szybko utknęło. Na południu Niemcy zaszli dalej: Earl Ziemke, piszący dla US Army Center of Military History, odnotowuje, że do 11 lipca II Korpus Pancerny SS miał przyczółek na północ od rzeki Psioł.1
Rosyjski historyk Walerij Zamulin, według Billa Purdue’a z „Military History Matters” były kustosz muzeum w Prochorowce, podkreśla, że 12 lipca był tylko jednym dniem dłuższych walk. W wywiadzie z 2019 roku datował bitwę pod Prochorowką na 10-16 lipca, a 12 lipca opisał jako dzień, w którym dowództwo radzieckie zmieniło formę obrony i przeprowadziło potężny kontratak siłami Frontu Woroneskiego i dwóch armii przekazanych przez Naczelne Dowództwo (przekład nasz).2
Prosto do rowu
Ziemke pisze, że 12 lipca dowodzący Frontem Woroneskim Watutin rzucił do kontrataku 5. Armię Gwardii i 5. Gwardyjską Armię Pancerną. Armia pancerna pod dowództwem Pawła Rotmistrowa uderzyła na II Korpus Pancerny SS.3
Purdue przytacza relację Obersturmführera Rudolfa von Ribbentropa, który wczesnym rankiem, na pierwszy sygnał radzieckiego ataku, wyprowadził siedem czołgów swojej kompanii na zbocze. Cztery zostały trafione, a ze wzgórza fala za falą zjeżdżały T-34, „niewyobrażalna masa pancerza nadciągająca z najwyższą prędkością”, jak cytuje słowa Ribbentropa Purdue (przekład nasz). Potem, jak pisze Purdue, radzieckie czołgi dotarły do rowu przeciwczołgowego głębokiego na 4,5 m, wykopanego wcześniej przez ich własne wojska: wiele do niego wpadło, a inne skręciły ku mostowi zbudowanemu przez Niemców dla ich czołgów i odsłoniły boki. Zamulin, jak cytuje go Purdue, stwierdził: „Niepojęte, dlaczego nasi dowódcy brygad i batalionów nie wiedzieli o tej zaporze ani o przeprawie” (przekład nasz).4
Ian Hudson z The Tank Museum, opierając się na pracach Niklasa Zetterlinga, Andersa Franksona i Zamulina, liczy w najwęższym ujęciu około 910 czołgów, 294 niemieckie i 616 radzieckich; po doliczeniu sąsiedniego III Korpusu Pancernego i reszty 5. Gwardyjskiej Armii Pancernej wychodzi 429 niemieckich i 870 radzieckich, łącznie 1299 pojazdów.5
Bilans wraków
Hudson pisze, że według dokumentów radzieckich 5. Gwardyjska Armia Pancerna straciła 12 lipca 359 czołgów i dział pancernych, z których 207 nie dało się naprawić, a według dokumentów niemieckich II Korpus Pancerny SS i III Korpus Pancerny straciły 193 pojazdy, w tym tylko 20 bezpowrotnie. Zastrzega, że obie strony inaczej definiowały stratę.6
Purdue przytacza inne szacunki. Brytyjski historyk Ben Wheatley, opierając się na pracach Karla-Heinza Friesera i na zdjęciach lotniczych Luftwaffe, doszedł do wniosku, że Rosjanie stracili 255 czołgów, a Niemcy cztery Panzery IV i jednego Tygrysa; Zamulin dochodzi do wniosku, że Niemcy stracili nawet 80 czołgów wobec około 400 radzieckich.7
Jeśli chodzi o straty w ludziach, Hudson podaje dla 5. Gwardyjskiej Armii Pancernej od 12 do 16 lipca 2240 zabitych i 1157 zaginionych, jego zdaniem najpewniej także zabitych, wobec 503 zabitych i 57 zaginionych w II Korpusie Pancernym SS w tych samych dniach.8
Kto utrzymał pole
Purdue nazywa bój pancerny taktycznym zwycięstwem Niemców i taktyczną klęską Armii Czerwonej, przy czym niemiecka próba zdobycia łuku kurskiego pozostała porażką strategiczną. Zamulin dowodzi, że bitwę o Prochorowkę wygrała strona radziecka: korpus SS dostał 10 lipca rozkaz zdobycia Prochorowki i go nie wykonał, a w nocy na 17 lipca Niemcy zaczęli wycofywać wojska (przekład nasz).9
Legenda narosła później. Hudson pisze, że dziś powszechnie przyjmuje się, iż dawne liczby były mocno przesadzone, a Prochorowka nie była największą bitwą pancerną. Wywodzi dawne liczby, od 1200 do 2000 czołgów i nawet 1200 zniszczonych, z radzieckiej propagandy i ze wspomnień Rotmistrowa, który pisał o 700-800 czołgach po każdej stronie i ponad 400 niemieckich stratach. Hudson wskazuje jako większą bitwę pancerną walki pod Brodami i Dubnem w 1941 roku.10
Operacja Kutuzow 1943: Armia Czerwona zdobywa łuk orłowski
12 lipca 1943 · 83 lata temu
Na Wyżynie Środkoworosyjskiej Armia Czerwona rozpoczęła kontrofensywę przeciw Wehrmachtowi, gdy wygasło niemieckie natarcie na łuku kurskim w czasie II wojny światowej. W ciągu pięciu tygodni wojska radzieckie zajęły Orzeł i zlikwidowały wybrzuszenie orłowskie.
Pełna historia: Operacja Kutuzow 1943: Armia Czerwona zdobywa łuk orłowski ›Także tego dnia
Bitwy o kibuc Negba
12 lipca 1948 · 78 lat temu
Kibuc Negba, położony przy ważnym strategicznie skrzyżowaniu dróg, został po raz drugi zaatakowany przez armię egipską w czasie I wojny izraelsko-arabskiej. Obrońcy znów odparli natarcie, a kibuc posłużył później izraelskiej armii jako baza do dalszych działań w Negewie.
1691: P. W. Joyce i Eleanor Hull datują bitwę pod Aughrim w hrabstwie Galway na 12 lipca 1691 roku, kiedy armia Ginkela zaatakowała irlandzką armię Jakuba II pod dowództwem St Rutha na wzgórzu Kilcommedan. Oboje piszą, że St Ruth padł od kuli armatniej, gdy zjeżdżał ze wzgórza, i że Irlandczycy ustąpili z nadejściem nocy; Joyce szacuje ich straty na prawdopodobnie 5000 ludzi.11
1864: 12 lipca, podczas marszu Jubala Early’ego na Waszyngton, jego oddziały przeprowadziły demonstrację zbrojną pod Fortem Stevens i zostały odparte, według American Battlefield Trust. Prezydent Abraham Lincoln obserwował walkę i znalazł się pod ostrzałem konfederackich strzelców wyborowych. National Park Service nazywa to jedynym w historii Ameryki przypadkiem, gdy urzędujący prezydent znalazł się pod bezpośrednim ostrzałem nieprzyjaciela. American Battlefield Trust dodaje, że Early wycofał się nocą.12
