ENZaciągnij się

25 marca w historii wojskowości: bitwa pod Fère-Champenoise, 1814

Historia wojskowości · 25 marca · wojna VI koalicjiCały kalendarz

Autor:

Mapa z zaznaczonym miejscem bitwy: Fère-Champenoise w departamencie Marna w Szampanii, Francja
Położenie: Fère-Champenoise w departamencie Marna w Szampanii, Francja. Mapa lokalizacji: © Echoes of Battle (dane: Natural Earth, domena publiczna)
Krótka odpowiedź

25 marca 1814 roku pod Fère-Champenoise w Szampanii kawaleria sprzymierzonych rozbiła korpusy marszałków Marmonta i Mortiera oraz zniszczyła kolumnę generałów Pacthoda i Ameya, złożoną głównie z gwardii narodowej, która walczyła w czworobokach aż do okrążenia. Francuzi stracili około 10 tysięcy ludzi, a sprzymierzeni ruszyli na Paryż. 25 marca 1799 roku arcyksiążę Karol pobił Jourdana pod Stockach.

Bitwa pod Fère-Champenoise

25 marca 1814 · 212 lat temu

Droga na Paryż otwarta

Po walkach pod Arcis-sur-Aube Napoleon ruszył na wschód, ku Saint-Dizier, by uderzyć na tyły armii sprzymierzonych i odciągnąć je od Paryża. Sprzymierzeni za nim nie poszli. 24 marca postanowili zamiast tego maszerować na Paryż: Wielka Armia miała 25 marca ruszyć na Fère-Champenoise, a Armia Śląska Blüchera miała się z nią połączyć.1

Na ich drodze stali marszałkowie Marmont i Mortier, którzy maszerowali na połączenie z cesarzem i nie wiedzieli, że droga jest zamknięta. W nocy z 24 na 25 marca Marmont zatrzymał się w Soudé-Sainte-Croix i tam czekał na Mortiera. Oba korpusy liczyły około 16,5 tysiąca ludzi według Houssaye’a, 19 tysięcy według Petre’a i 22 tysiące według Danilewskiego.2

Bój w odwrocie przez równinę

Około 8 rano kawaleria hrabiego Pahlena, straż przednia sprzymierzonych, znalazła Marmonta w szyku pod Soudé-Sainte-Croix. Jazda sprzymierzonych zaatakowała, nie czekając na piechotę, a kolejne szwadrony wciąż nadciągały. Marszałkowie połączyli siły i cofali się ku Fère-Champenoise pod ponawianymi szarżami, z piechotą w czworobokach.3

W wąwozie pod Connantray brygada generała Jamina została rozbita i wzięta do niewoli. Potem panika ogarnęła francuską jazdę, a za nią piechotę; uciekający porzucali działa i tabory, przelewając się przez Fère-Champenoise. Wieczorem marszałkowie z resztkami korpusów dotarli do Allemant.4

Ostatnie czworoboki gwardii narodowej

Ze wzgórz Francuzi usłyszeli za sobą silną kanonadę i przez chwilę wierzyli, że to Napoleon idzie im na pomoc. Strzelano jednak do kolumny generałów Pacthoda i Ameya, dwóch dywizji eskortujących duży konwój z żywnością i amunicją dla cesarza. Houssaye i Petre liczą 4300 ludzi i 16 dział, w większości gwardzistów narodowych i ledwie wyszkolonych rekrutów. Fondation Napoléon opisuje gwardzistów narodowych z lat 1813-1814 jako mieszkańców wsi i miasteczek bez prawdziwego wyszkolenia wojskowego.5

Gdy kolumna zatrzymała się pod Villeseneux na posiłek, zaatakowała ją kawaleria Armii Śląskiej. W czworobokach cofała się ku Fère-Champenoise, a pod Clamanges Pacthod porzucił konwój, by ratować ludzi. Pod Fère-Champenoise kolumna natknęła się na samych monarchów sprzymierzonych i kawalerię Wielkiej Armii; rosyjskie działa otworzyły ogień do czworoboków, a kolumnę odcięto, zanim dotarła do bagien Saint-Gond.6

Do Francuzów podjechali oficerowie z wezwaniem do kapitulacji. Jeden z nich, pułkownik Rapatel, adiutant cara, został zastrzelony. Pacthod poddał się dopiero wtedy, gdy jego czworoboki zostały rozbite, a on sam ranny. Do bagien dotarła tylko niewielka część kolumny; reszta zginęła, została ranna lub dostała się do niewoli, a do niewoli trafił też Amey. Sir Charles Stewart, pisząc nazajutrz do lorda Castlereagha z kwatery głównej sprzymierzonych, stwierdził, że bronili się „w najbardziej waleczny sposób, choć byli to młodzi żołnierze i gwardia narodowa” (przekład nasz); Petre pisze, że walczyli jak weterani.7

Zwycięstwo kawalerii

Straty podaje się różnie. Petre ocenia łączne straty francuskie tego dnia na około 10 tysięcy ludzi i ponad 60 dział, a Plotho i Danilewski liczą 10 tysięcy jeńców i 80 dział. Petre i Danilewski oceniają straty sprzymierzonych na 2 tysiące ludzi.8

Po stronie sprzymierzonych niemal całą walkę stoczyła kawaleria i artyleria konna. Marmont w pamiętnikach nazwał bitwę zwykłą potyczką, „w której po stronie nieprzyjaciela nie walczył ani jeden piechur” (przekład nasz).9

Marszałkowie wycofali się do Paryża, który sprzymierzeni zaatakowali 30 marca. O tej bitwie piszemy na stronie 30 marca, a o całej kampanii w przewodniku po największych bitwach napoleońskich.10

Bitwa pod Stockach

25 marca 1799 · 227 lat temu

Także 25 marca: Stockach, 1799

W 1799 roku pod Stockach w południowo-zachodnich Niemczech armia austriacka arcyksięcia Karola pokonała francuską armię generała Jourdana. Bataliony grenadierów i kirasjerzy ściągnięci z austriackiego odwodu na drogę do Liptingen przesądzili o wyniku walki, a Francuzi się wycofali. Jomini ocenił straty obu stron jako mniej więcej równe.11

Najczęstsze pytania

Kto wygrał bitwę pod Fère-Champenoise?

Sprzymierzeni. Ich kawaleria rozbiła korpusy marszałków Marmonta i Mortiera oraz zniszczyła kolumnę generałów Pacthoda i Ameya, gwardzistów narodowych i rekrutów eskortujących konwój, biorąc obu generałów do niewoli.

Co było niezwykłego w tej bitwie?

Po stronie sprzymierzonych niemal całą walkę stoczyła kawaleria i artyleria konna, przeciw francuskiej piechocie. Były to też dwie osobne walki: z marszałkami i z kolumną Pacthoda.

Ile stracili Francuzi?

Petre ocenia łączne straty francuskie na około 10 tysięcy ludzi i ponad 60 dział, a Plotho i Danilewski liczą 10 tysięcy jeńców i 80 dział. Petre i Danilewski oceniają straty sprzymierzonych na 2 tysiące ludzi.

Co stało się po bitwie?

Marszałkowie wycofali się do Paryża, a sprzymierzeni zaatakowali miasto 30 marca 1814 roku.

Przypisy

Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.

  1. F. Loraine Petre, „Napoleon at Bay, 1814”; Marszałek Marmont, „Mémoires du maréchal Marmont, duc de Raguse, de 1792 à 1841”; Henry Houssaye, „1814”; Sir Charles Stewart do lorda Castlereagha, „Correspondence, Despatches, and Other Papers, of Viscount Castlereagh”. ↩
  2. F. Loraine Petre, „Napoleon at Bay, 1814”; Marszałek Marmont, „Mémoires du maréchal Marmont, duc de Raguse, de 1792 à 1841”; Henry Houssaye, „1814”; A. Mikhailofsky-Danilefsky [A. Michajłowski-Danilewski], „History of the Campaign in France, in the Year 1814”. ↩
  3. F. Loraine Petre, „Napoleon at Bay, 1814”; Henry Houssaye, „1814”; Marszałek Marmont, „Mémoires du maréchal Marmont, duc de Raguse, de 1792 à 1841”; A. Mikhailofsky-Danilefsky [A. Michajłowski-Danilewski], „History of the Campaign in France, in the Year 1814”. ↩
  4. Marszałek Marmont, „Mémoires du maréchal Marmont, duc de Raguse, de 1792 à 1841”; Henry Houssaye, „1814”; A. Mikhailofsky-Danilefsky [A. Michajłowski-Danilewski], „History of the Campaign in France, in the Year 1814”; F. Loraine Petre, „Napoleon at Bay, 1814”. ↩
  5. F. Loraine Petre, „Napoleon at Bay, 1814”; Henry Houssaye, „1814”; A. Mikhailofsky-Danilefsky [A. Michajłowski-Danilewski], „History of the Campaign in France, in the Year 1814”; Carl von Plotho, „Der Krieg in Deutschland und Frankreich in den Jahren 1813 und 1814”; Fondation Napoléon, „Les gardes nationaux 1813-1814. Les oubliés de l'épopée”. ↩
  6. F. Loraine Petre, „Napoleon at Bay, 1814”; Henry Houssaye, „1814”; A. Mikhailofsky-Danilefsky [A. Michajłowski-Danilewski], „History of the Campaign in France, in the Year 1814”; Carl von Plotho, „Der Krieg in Deutschland und Frankreich in den Jahren 1813 und 1814”. ↩
  7. Henry Houssaye, „1814”; Sir Charles Stewart do lorda Castlereagha, „Correspondence, Despatches, and Other Papers, of Viscount Castlereagh”; A. Mikhailofsky-Danilefsky [A. Michajłowski-Danilewski], „History of the Campaign in France, in the Year 1814”; Carl von Plotho, „Der Krieg in Deutschland und Frankreich in den Jahren 1813 und 1814”; F. Loraine Petre, „Napoleon at Bay, 1814”. ↩
  8. F. Loraine Petre, „Napoleon at Bay, 1814”; A. Mikhailofsky-Danilefsky [A. Michajłowski-Danilewski], „History of the Campaign in France, in the Year 1814”; Carl von Plotho, „Der Krieg in Deutschland und Frankreich in den Jahren 1813 und 1814”. ↩
  9. F. Loraine Petre, „Napoleon at Bay, 1814”; A. Mikhailofsky-Danilefsky [A. Michajłowski-Danilewski], „History of the Campaign in France, in the Year 1814”; Carl von Plotho, „Der Krieg in Deutschland und Frankreich in den Jahren 1813 und 1814”; Marszałek Marmont, „Mémoires du maréchal Marmont, duc de Raguse, de 1792 à 1841”. ↩
  10. F. Loraine Petre, „Napoleon at Bay, 1814”; Marszałek Marmont, „Mémoires du maréchal Marmont, duc de Raguse, de 1792 à 1841”. ↩
  11. [Arcyksiążę Karol Habsburg], „Geschichte des Feldzuges von 1799 in Deutschland und in der Schweiz”; A.-H. Jomini, „Histoire critique et militaire des guerres de la Révolution”. ↩

Źródła

Chwała oręża Twojej ojczyzny

Punkty zwrotne dziejów

Maraton, Gaugamela, Kanny, Konstantynopol, Waterloo, Stalingrad: dni, w których świat zmienił kurs.

Bitwa pod Maratonem 490 p.n.e.Bitwa pod Gaugamelą 331 p.n.e.Bitwa pod Kannami 216 p.n.e.Upadek Konstantynopola 1453Bitwa pod Waterloo 1815Bitwa pod Stalingradem 1942-1943

Na podstawie kraju, którego nie zapisujemy · dlaczego? ·

Przeżyj wielkie bitwy

Echoes of Battle ożywia wielkie bitwy historii, scena po scenie, na prawdziwej mapie. Zaciągnij się poniżej, a gdy aplikacja wystartuje, wyślemy Ci meldunek na skrzynkę.

Albo zaopatrz kampanię na Ko-fi ›