Bitwa pod Frydlandem 1807: zwycięstwo, które zaprowadziło Rosję do Tylży

Frydland zakończył kampanię, która szła Napoleonowi źle. Po rozbiciu Prus pod Jeną i Auerstedt w październiku 1806 roku wkroczył do Polski i Prus Wschodnich, gdzie między nim a pruską bazą w Królewcu stała armia rosyjska. Zima przyniosła tylko ciężkie starcia, jak Pułtusk, i krwawą bitwę pod Iławką 7 i 8 lutego 1807 roku. Potem obie armie stanęły na leżach zimowych nad Pasłęką i Łyną.²

Rosyjska szansa

Wiosną Napoleon odbudował armię i według Petre’a zamierzał wznowić ofensywę 10 czerwca, ale rosyjski dowódca, generał Levin August von Bennigsen, uderzył pierwszy, 5 czerwca, na wysunięty korpus marszałka Neya. Ney się wymknął, a Francuzi ruszyli za Rosjanami na północ wzdłuż Łyny. 10 czerwca Bennigsen odparł kosztowne francuskie ataki na swój umocniony obóz pod Lidzbarkiem Warmińskim, po czym znów się wycofał.³

Teraz Napoleon źle ocenił, dokąd zmierza przeciwnik. Sądząc, że Bennigsen idzie na Królewiec, wysłał dużą część armii na północ pod Muratem, Soultem i Davoutem, a marszałkowi Lannes’owi kazał iść na Frydland. 13 czerwca do miasta pierwsza dotarła jazda Lannes’a, ale silniejsza rosyjska straż przednia wyparła ją po starciu kawalerii i zajęła Frydland. Bennigsen dostrzegł okazję, by zniszczyć osamotniony francuski korpus, i zaczął przeprawiać armię na lewy brzeg.⁴

Lannes trzyma równinę

Było to niebezpieczne miejsce do walki. Łyna opływa Frydland od południa i wschodu, równinę przed miastem przecina strumień młyński o stromych brzegach, a wszystkie rosyjskie mosty, stały i pontonowe, prowadziły z powrotem do samego miasta. Walka zaczęła się nad ranem 14 czerwca. Według historii kampanii F. Loraine’a Petre’a z 1901 roku o 9 rano Lannes miał na polu bitwy 9000 piechoty i 8000 jazdy, a Bennigsen przeprawił już przez rzekę 46 000 ludzi. Lannes rozciągnął w wysokim zbożu wyjątkowo gęstą tyralierę i przesuwał oddziały, by wydawać się silniejszym, niż był.⁵

Bennigsen nie wykorzystał przewagi. W ciągu przedpołudnia nadciągał korpus Mortiera i o 10, jak oblicza Petre, Francuzi mieli na polu bitwy 40 000 ludzi. Napoleon dotarł tam koło południa. Zobaczył, że armia rosyjska stoi plecami do rzeki i jest przecięta na dwoje przez strumień, i do 14 wydał rozkazy do natarcia. Był 14 czerwca, rocznica Marengo, a Petre przytacza słowa, które cesarz powiedział sztabowi w Domnau, w drodze na pole bitwy: „Nieprzyjaciel zdaje się chcieć dziś bitwy; tym lepiej, to rocznica Marengo” (przekład nasz).⁶ › Napoleon Bonaparte

Wieczorne natarcie

O 17 według Petre’a (o 17.30 według brytyjskiego oficera Roberta Wilsona, na którego Petre się powołuje) trzy salwy z 20 dział dały sygnał do ataku. Korpus Neya wyszedł z lasu pod Sortlack i zepchnął rosyjskie lewe skrzydło w zwężające się zakole Łyny. Rosyjski kontratak kawalerii rozbił szyki Neya, lecz z pomocą nadeszła dywizja Duponta z korpusu generała Victora.⁷

Wtedy nastąpił najsłynniejszy epizod dnia. Dowódca artylerii Victora, generał Sénarmont, poprosił o zgodę na skupienie dział do decydującego ciosu i wysunął je naprzód. Petre, za raportem Victora, podaje 38 dział, które otworzyły ogień najpierw z 600 kroków, potem z 300, ze 150 i wreszcie z 60, skąd strzelały już tylko kartaczami w stłoczonych Rosjan. Rosyjska jazda, która próbowała je powstrzymać, została wybita. Rosyjskie lewe skrzydło cofnęło się do Frydlandu, który stanął w ogniu, gdy rosyjskie działa zza rzeki podpaliły domy przy mostach. Płomienie przeniosły się na mosty i wielu Rosjan utonęło, próbując przepłynąć rzekę. Na północ od strumienia dywizje Gorczakowa zostały zatrzymane przez Lannes’a i Mortiera i przyparte do wody. Głęboki bród odnaleziony późnym wieczorem poniżej miasta uratował część armii i wiele dział, a walki ucichły około 23.⁸

Rachunek strat

Liczby zależą od tego, kto liczy. Petre, porównując w 1901 roku dostępne relacje, ocenił straty francuskie na około 7000 lub 8000; dla Rosjan przytacza 18 000 do 20 000 według Plotha i odnotowuje francuskie twierdzenie o 25 000. Fondation Napoléon podaje ponad 20 000 rosyjskich strat. Napoleon podawał znacznie więcej. Tego wieczoru pisał do Józefiny, że jego „dzieci” godnie uczciły rocznicę Marengo, a Rosjanie stracili 80 armat i 30 000 ludzi zabitych lub wziętych do niewoli.⁹

Od Frydlandu do Tylży

Francuzi przeszli Łynę 15 czerwca, a 16 czerwca Królewiec skapitulował przed Soultem. 19 czerwca Bennigsen na polecenie sprzymierzonych monarchów poprosił o rozejm, podpisany 21 czerwca. 25 czerwca obaj cesarze spotkali się w pawilonie zakotwiczonym pośrodku Niemna pod Tylżą, jak opisał to naoczny świadek z miasta. Traktaty pokojowe podpisane tam 7 i 9 lipca zakończyły wojnę. Jak streszcza Petre, Prusy straciły ziemie na zachód od Łaby na rzecz nowego Królestwa Westfalii, z ich polskich ziem powstało Księstwo Warszawskie, a Prusy i Rosja zobowiązały się wspierać kampanię Napoleona przeciw brytyjskiemu handlowi. Panowanie Napoleona nad kontynentem, podsumowuje Petre, było odtąd zapewnione.¹⁰ › Kopenhaga, 1807