Bitwa pod Latakią 1973: pierwsze starcie kutrów rakietowych

Bitwa trwała jedną noc, ale była pierwszym bojowym sprawdzianem nowego rodzaju wojny na morzu, prowadzonej przez małe, szybkie jednostki uzbrojone w pociski kierowane i bronione elektronicznym zwodzeniem.²

Tło

W 1967 roku, kilka miesięcy po wojnie sześciodniowej, egipskie kutry rakietowe pod Port Saidem odpaliły radzieckie pociski Styx w izraelski niszczyciel Ejlat i go zatopiły. Zginęło 47 członków załogi. Styx naprowadzał się radarem, a zatopienie pokazało, że mały kuter rakietowy może zniszczyć niszczyciel.³ › Kryzys sueski 1956

Lekcja powtórzyła się w grudniu 1971 roku, gdy indyjskie kutry rakietowe z tymi samymi pociskami zaatakowały Karaczi i zatopiły pakistański niszczyciel. Marynarki Egiptu i Syrii miały już wtedy własne radzieckie kutry rakietowe.⁴

Izraelska marynarka odpowiedziała pociskiem własnej konstrukcji, Gabrielem, i małymi okrętami do jego przenoszenia. Jewish Virtual Library określa ówczesną flotę jako piątorzędną zbieraninę używanych jednostek. Kutry budowano we Francji, w Cherbourgu: zamówiono dwanaście, ale po wojnie 1967 roku prezydent Charles de Gaulle nałożył na Izrael embargo na broń i dostarczono tylko siedem.⁵

Ostatnie pięć kutrów, już opłaconych, zostało w Cherbourgu. Admirał Mordechaj Limon, szef izraelskiej misji zakupów zbrojeniowych we Francji, zorganizował ich wyjście pod handlową przykrywką. W Wigilię 1969 roku pięć kutrów wymknęło się z portu. Rozpoznano je dopiero przy Gibraltarze, a do Hajfy dotarły ostatniego dnia roku.⁶

Armie i dowódcy

Na papierze szanse były marne. Styx miał mniej więcej dwa razy większy zasięg niż Gabriel, około 25 mil morskich wobec 12, więc syryjski kuter mógł strzelać na długo przed tym, zanim izraelski zdołał odpowiedzieć. Gabriela nigdy nie użyto w walce, a izraelskiej obrony przed Styksem, dipoli i zagłuszarek opracowanych w Izraelu, nigdy nie sprawdzono w prawdziwym starciu. Gdyby zawiodła, kutry byłyby łatwym celem.⁷

Marynarka syryjska miała radzieckie kutry rakietowe dwóch typów, Osa i Komar, oba uzbrojone w Styksy. Izraelczycy wysłali przeciw nim kutry typu Sa'ar z Gabrielami i działami. Ich taktyka, wypracowana przed wojną w ćwiczeniach, polegała na tym, by iść prosto na wroga, pozwolić mu strzelić z maksymalnej odległości, zmylić jego pociski i uderzyć po wejściu w zasięg Gabrieli.⁸

Relacje różnią się co do tego, kto dowodził na morzu. Jewish Virtual Library wskazuje Michaela Barkaia jako oficera kierującego operacją. Płk rez. Udi Erel, wówczas młody oficer operacyjny flotylli kutrów rakietowych, powiedział JNS, że dowódcą flotylli był Micha Ram.⁹

Przebieg bitwy

Egipt i Syria zaatakowały Izrael po południu 6 października 1973 roku, w żydowskie święto Jom Kippur. Tej nocy marynarka wysłała pięć kutrów rakietowych na północ wzdłuż wybrzeża Syrii z rozkazem wciągnięcia syryjskiej floty do walki i zniszczenia jej kutrów rakietowych.¹⁰ › Wojna Jom Kippur 1973

Pierwszym kontaktem był syryjski kuter torpedowy. Jego ogień nie wyrządził większych szkód, a Izraelczycy zatopili go ogniem dział.¹¹

Płynąc w stronę brzegu, kutry natknęły się na syryjski trałowiec, który Reszef zatopił pociskami. Jewish Virtual Library opisuje jednego Gabriela, który trafił go prosto z odległości około osiemnastu kilometrów; John Schulte w pracy dla US Naval Postgraduate School liczy trzy trafienia Gabrielami. Izraelczycy uznali, że kuter torpedowy i trałowiec były jednostkami dozorowymi lub przynętą.¹²

Przed Latakią pojawiły się trzy kolejne kontakty: jeden kuter typu Osa i dwa typu Komar, które wyszły do walki. Otworzyły ogień z odległości, z której Izraelczycy nie mogli odpowiedzieć.¹³

Punkt zwrotny

Gdy Styksy się zbliżały, izraelskie kutry wystrzeliły rakiety z dipolami i włączyły zagłuszarki, które wysyłały nadlatującym pociskom fałszywe sygnały radarowe. Wszystkie chybiły: przeleciały nieszkodliwie nad kutrami albo wpadły do morza. Schulte, a za nim Center for International Maritime Security, liczy osiem Styksów odpalonych w tej fazie, wszystkie zwiedzione.¹⁴

Teraz Izraelczycy ruszyli pełną szybkością. Odpalili Gabriele; Schulte liczy jedenaście w całej bitwie, z czego sześć trafiło. Jeden Komar i Osa zatonęły. Drugi Komar znalazł się na brzegu. Abraham Rabinovich, historyk izraelskich kutrów rakietowych, pisze, że dowódca wyrzucił go na plażę, by wraz z załogą uciec; Schulte odnotowuje, że później zniszczono go ogniem dział.¹⁵

Izraelczycy wrócili bez strat. Pięć syryjskich jednostek zatopiono lub zniszczono, a pierwszą w dziejach bitwę okrętów uzbrojonych w pociski wygrała strona z pociskiem o krótszym zasięgu.¹⁶

Następstwa

W nocy 8 października tę samą taktykę powtórzono pod Baltim u wybrzeży Egiptu: egipskie kutry typu Osa odpaliły Styksy blisko maksymalnego zasięgu i zawróciły, Izraelczycy ruszyli w pościg i zatopili trzy egipskie kutry. Gdy kilka nocy później izraelskie kutry wróciły pod Latakię, syryjskie strzelały zza statków handlowych stojących przed portem.¹⁷

Po tych bitwach marynarki Syrii i Egiptu trzymały się blisko swoich portów. Przez całą wojnę żaden Styx nie trafił izraelskiego okrętu, choć liczba odpalonych pocisków różni się w zależności od źródła: Schulte podaje 47, wspominając o relacjach mówiących nawet o 55, Center for International Maritime Security podaje 52, a Rabinovich 54.¹⁸

O losach samej wojny przesądzały walki na lądzie i w powietrzu. Gdy Związek Radziecki zaczął zaopatrywać Egipt i Syrię, Stany Zjednoczone uruchomiły awaryjną linię dostaw do Izraela. Center for International Maritime Security ocenia, że bitwy morskie nie miały prawie żadnego wpływu na wynik wojny, ale zapoczątkowały rewolucję techniczną i taktyczną na morzu.¹⁹

Dziedzictwo i pamięć

Latakia dowiodła, że pociski odpalane z małych kutrów można pokonać zwodzeniem. Jewish Virtual Library pisze, że nawet arabskie marynarki przejęły później techniki przeciwdziałania użyte tam przez Izraelczyków, a Center for International Maritime Security, że dipole, zakłócanie i powłoki pochłaniające fale radarowe stały się dla okrętów koniecznością.²⁰

Dla izraelskiej marynarki bitwa stała się opowieścią założycielską. Jewish Virtual Library widzi w niej chwilę, w której marynarka sprawdziła się wtedy, gdy nie potrafiły tego nawet lotnictwo i wojska pancerne, a JNS nazywa ją stałym elementem tradycji marynarki.²¹

Historia wróciła do tego samego portu w grudniu 2024 roku. Po upadku reżimu Asada kutry rakietowe izraelskiej marynarki zniszczyły 15 jednostek dawnej marynarki syryjskiej w porcie Latakia i w pobliskiej zatoce Minet el-Beida.²²