Co wydarzyło się pod Rich Mountain?
11 lipca 1861 roku brygada Unii pod dowództwem generała brygady Williama S. Rosecransa, prowadzona przez młodego miejscowego unionistę Davida Harta, wspięła się bezdrożnym zboczem w zachodniej Wirginii i wyszła na tyły Camp Garnett, umocnionego obozu Konfederatów przy trakcie Staunton-Parkersburg. Po ostrej, mniej więcej dwugodzinnej walce na farmie Hartów na szczycie konfederacka placówka się załamała. Podpułkownik John Pegram jeszcze tej nocy porzucił obóz, a dwa dni później poddał większość swoich ludzi. Główne siły Konfederatów spod Laurel Hill wycofały się i straciły dowódcę, Roberta S. Garnetta. Zwycięstwo uczyniło z George'a B. McClellana, dowódcy Unii, postać znaną w całym kraju.1
Latem 1861 roku, w pierwszym roku wojny secesyjnej, górskie hrabstwa zachodniej Wirginii były ziemią sporną. Kto trzymał tutejsze trakty, ten panował nad drogą między doliną Ohio a doliną Shenandoah, a od losów regionu zależało, czy zostanie przy Wirginii i Konfederacji, czy też, jak stało się dwa lata później, utworzy osobny stan Wirginia Zachodnia. Bitwa, która przesądziła sprawę, była niewielka. Stoczyli ją w deszczu, na zalesionym szczycie, niewyszkoleni ochotnicy po obu stronach, a jej los zależał od syna farmera znającego ścieżkę przez las.2
Tło: trakty zachodniej Wirginii
Wielu mieszkańców hrabstw północno-zachodnich od dawna czuło się lekceważonych przez rząd w Richmond, a gdy wiosną 1861 roku Wirginia zaczęła występować z Unii, zabrali się do tworzenia własnego, lojalnego rządu. Waszyngtonowi zależało na tych ziemiach także z innego powodu: biegła przez nie linia kolejowa Baltimore and Ohio. Richmond wysłało tam pułkownika George'a A. Porterfielda, ale 3 czerwca 1861 roku wojska Unii zaskoczyły jego niewyszkolonych ochotników pod Philippi i zmusiły do ucieczki na południe. Starcie zapamiętano jako „wyścigi pod Philippi”.3
Nowy dowódca konfederacki, generał brygady Robert S. Garnett, umocnił dwie przełęcze. Jedna leżała pod Laurel Hill koło Belington. Druga, nazwana od jego nazwiska Camp Garnett, była linią ziemnych i drewnianych okopów u zachodniego podnóża Rich Mountain, nad traktem Staunton-Parkersburg, kilka mil na zachód od miasteczka Beverly. Trakt był kluczowym połączeniem między sercem Wirginii a jej zachodnimi hrabstwami, a obóz zagradzał go w poprzek.4
Armie i dowódcy
Siłami Unii dowodził generał major George B. McClellan, szef Departamentu Ohio, absolwent West Point, który przed wojną odszedł z armii, a w 1861 roku został generałem majorem. Miał zabezpieczyć lojalne hrabstwa i chronić linię kolejową. Na Rich Mountain poprowadził trzy brygady ochotników z Ohio i Indiany, nieco ponad 5000 piechurów z dwiema bateriami i odrobiną kawalerii, i rozłożył się na Roaring Creek Flats, około dwóch mil na zachód od Camp Garnett.5
Jego dowódca brygady, William S. Rosecrans, zwany Rosy, ukończył West Point w 1842 roku jako piąty w roczniku, uczył w akademii i w 1854 roku odszedł z wojska z powodu złego zdrowia. W cywilu zgłaszał patenty, a w 1859 roku eksplodowała mu w twarz doświadczalna lampa naftowa. Blizny, jak odnotowują American Battlefield Trust i National Park Service, nadały jego twarzy wyraz wiecznego uśmieszku. W 1861 roku krótko dowodził 23. pułkiem z Ohio i został generałem brygady armii regularnej.6
Camp Garnett trzymał podpułkownik John Pegram z Petersburga, absolwent West Point z 1854 roku, który przed odejściem ze służby w 1861 roku służył w dragonach na Zachodzie. Miał około 1300 ludzi i cztery działa. Tę liczbę podał sam Pegram w raporcie napisanym w niewoli cztery dni po bitwie.7
Garnett, Wirgińczyk z rocznika 1841 w West Point, zdobył dwa awanse brevetowe w wojnie z Meksykiem w sztabie Zachary'ego Taylora, a przed objęciem dowództwa na północnym zachodzie był generalnym adiutantem wojsk Wirginii pod Robertem E. Lee. Spodziewając się ataku McClellana pod Laurel Hill, trzymał tam większą część sił pod własnym okiem. Liczby się różnią: e-WV podaje 3200 ludzi, American Battlefield Trust około 3500, a wniosek do Krajowego Rejestru Miejsc Historycznych 4000.8
Przebieg bitwy
Podejście. Na początku lipca kolumna McClellana podeszła pod Rich Mountain, a generał brygady Thomas A. Morris poprowadził osobną brygadę z Philippi, by związać Garnetta pod Laurel Hill. McClellan nie chciał szturmować Camp Garnett od czoła. Jak pisze Rich Mountain Battlefield Foundation, zwyczajem swoim przeceniał siły przeciwnika i uznał, że frontalny atak na okopany obóz skończyłby się katastrofą.9
Przewodnik. Drogę naokoło wskazał David Hart, młody syn rodziny unionistów mieszkającej na przełęczy, tam gdzie trakt przechodził przez szczyt, czyli za plecami konfederackiego obozu. Około piątej rano 11 lipca Rosecrans wyruszył z czterema pułkami piechoty i kompanią kawalerii: według wniosku do Krajowego Rejestru było to 1917 ludzi, według jego własnego raportu 1912 szeregowych i podoficerów. McClellan z resztą sił miał uderzyć na Camp Garnett od czoła, gdy tylko usłyszy działa kolumny oskrzydlającej.10
Wspinaczka. Rosecrans nazwał swoją trasę okrężnym marszem przez bezdrożny górski las. Gęste poszycie, strome zbocza i deszcz spowalniały kolumnę, która wyszła na grzbiet daleko na południe od traktu. Pegram wiedział, że coś się szykuje, i wysłał straż na farmę Hartów, ale spodziewał się ataku z północy. Rankiem 11 lipca placówka na przełęczy liczyła 310 ludzi i jedno działo pod kapitanem Juliusem A. de Lagnelem.11
Walka na farmie Hartów. Około wpół do trzeciej po południu żołnierze Unii uderzyli na placówkę od południa, z jedynego kierunku, z którego nikt się ich nie spodziewał. Konfederaci skryli się za drewnianymi przedpiersiami, głazami, drzewami i zabudowaniami farmy i z pomocą swojego jedynego działa odpierali atak przez ponad dwie godziny. American Battlefield Trust i National Park Service mówią zgodnie o ostrej, dwugodzinnej walce. Wreszcie ponowiona szarża zdobyła pozycję. Rosecrans pisał, że jego ludzie wyparli nieprzyjaciela zza drewnianych przedpiersi i ścigali go w gąszczu na zboczu.12
Odsiecz, która przyszła za późno. W Camp Garnett Pegram próbował posłać pomoc traktem pod górę, ale była za mała i przyszła za późno, a drugie działo wysłane jako wsparcie wpadło w ręce Unii. Gdy zapadł zmrok, zmęczeni żołnierze Rosecransa biwakowali na szczycie w zimnym, ulewnym deszczu i czekali na świt.13
Punkt zwrotny: atak, którego nie było
Plan zakładał, że McClellan uderzy na front Camp Garnett, podczas gdy Rosecrans zaatakuje tyły, ale McClellan się nie ruszył. Wniosek do Krajowego Rejestru opisuje jego żołnierzy, którzy całe popołudnie stali pod bronią, słuchali strzelaniny na górze i czekali na rozkaz, który nie nadszedł. Depesza samego McClellana z następnego ranka mówi tylko, że przygotował stanowisko dla dwunastu dział koło obozu i że gdy działa ruszały na pozycje, dowiedział się o odejściu nieprzyjaciela.14
Nie miało to już znaczenia. Z przeciętym traktem na tyłach pozycja Konfederatów była nie do utrzymania. W nocy Pegram wyprowadził z obozu pozostałe oddziały, licząc na połączenie z Garnettem pod Laurel Hill. Drogę wskazywał młody kartograf Jed Hotchkiss. O świcie 12 lipca Rosecrans zszedł traktem i wkroczył do obozu od tyłu. Według jego raportu zastał tam tylko 63 ludzi, według wniosku do Krajowego Rejestru około 69 chorych, rannych i personelu medycznego.15
McClellan nie zaatakował. Nie musiał: jedna brygada na jednej górskiej ścieżce rozstrzygnęła już całą kampanię.
Następstwa: kapitulacja i odwrót
Oddział konfederacki rozpadł się. Według szacunku American Battlefield Trust mniej więcej połowa uszła w stronę Beverly, a Hotchkiss z niewielką grupą przemknął się, zanim Unia zajęła miasto. Pegram, bez żywności dla ludzi i przekonany, że jest odcięty, poddał się McClellanowi w Beverly 13 lipca. McClellan zameldował o 33 oficerach i 560 żołnierzach, wniosek do Krajowego Rejestru podaje 30 oficerów i 525 żołnierzy.16
Straty każde źródło liczy inaczej. Rosecrans zameldował o 12 zabitych i 49 rannych w swojej kolumnie, zestawienie McClellana o 12 zabitych i 59 rannych, a wniosek do Krajowego Rejestru o 12 zabitych i 62 rannych. Po stronie konfederackiej Rosecrans podał 135 pochowanych, wniosek co najmniej 33 zabitych i 39 rannych potwierdzonych w dokumentach. Podsumowanie National Park Service szacuje straty na 74 po stronie Unii i 88 po stronie Konfederacji, American Battlefield Trust na około 46 i 300.17
Na wieść o upadku Rich Mountain Garnett porzucił Laurel Hill. Fałszywa wiadomość, że Beverly jest już w rękach Unii, skierowała go na północ i wschód, wyboistymi bocznymi drogami, a żołnierze Morrisa szli za nim w deszczu i błocie usłanym porzuconym sprzętem. 13 lipca pod Corrick's Ford na rzece Shavers Fork, dopływie Cheat, Garnett został postrzelony, gdy kierował tylną strażą. Był pierwszym generałem, który poległ w wojnie secesyjnej.18
McClellan triumfalnie depeszował do Waszyngtonu. „Nasz sukces jest zupełny, a secesja w tym kraju została zabita”, pisał 14 lipca. W jego depeszach mowa była o mniej więcej dziesięciu tysiącach wypartych Konfederatów, czyli, jak zauważa wniosek do Krajowego Rejestru, około dziesięć razy więcej, niż naprawdę miał Pegram.19
Dziedzictwo i pamięć
Moment był idealny dla kariery McClellana. 21 lipca armia Unii została rozbita w pierwszej bitwie nad Bull Run, a 22 lipca McClellana wezwano do Waszyngtonu, zaś dowództwo w zachodniej Wirginii przejął Rosecrans. American Battlefield Trust i National Park Service zgodnie uznają, że zwycięstwo walnie przyczyniło się do powierzenia mu Armii Potomaku, którą dowodził w bitwach siedmiodniowych i nad Antietam, aż do odwołania jesienią 1862 roku.20
Rich Mountain Battlefield Foundation i wniosek do Krajowego Rejestru widzą w tej pierwszej kampanii cechy, które później naznaczyły całe jego dowodzenie: prawdziwy talent organizatora, nadmierną ostrożność w polu i skłonność do wyolbrzymiania sił przeciwnika. Wniosek dodaje, że McClellan nigdy nie przyznał, jak samodzielną rolę odegrał w zwycięstwie Rosecrans.21
Dla regionu skutki były trwalsze. Zdaniem e-WV Wirginia na zachód od Alleghenów była odtąd w praktyce stracona dla Konfederacji, co otworzyło drogę do powstania stanu Wirginia Zachodnia, przyjętego do Unii 20 czerwca 1863 roku. Wniosek do Krajowego Rejestru stwierdza to samo: poza rajdami region i jego kolej pozostały w rękach Unii. Jesienne próby ich odzyskania, Lee pod Cheat Mountain i Konfederatów w Camp Bartow nad Greenbrier, zawiodły.22 › Bitwa nad Greenbrier River, 1861
Uczestnicy bitwy trafili potem na większe pola. Rosecrans przeszedł na zachodni teatr wojny, zwyciężył nad Stones River, a po klęsce pod Chickamauga w 1863 roku stracił dowództwo. Pegram został zwolniony z niewoli, doszedł do dowództwa dywizji pod Jubalem Earlym i zginął pod Hatcher's Run 6 lutego 1865 roku.23
Pole bitwy dziś
Pole bitwy pod Rich Mountain wpisano do Krajowego Rejestru Miejsc Historycznych w 1992 roku. Opiekuje się nim Rich Mountain Battlefield Foundation z siedzibą w Beverly. Na farmie Hartów na szczycie stoją tablice historyczne i plansze informacyjne, zachowały się też resztki domku nad źródłem. Na głazach, zza których walczyli Konfederaci, wciąż widać wyryte przez żołnierzy napisy.24
Półtorej mili na zachód, u stóp góry, w lesie przetrwały wały Camp Garnett. Oba miejsca leżą przy Rich Mountain Road, drodze hrabstwa na zachód od Beverly, która łączy je przez przełęcz.25
