24 stycznia 1588 roku pod śląską Byczyną wojsko hetmana wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego pokonało arcyksięcia Maksymiliana Habsburga, rywala Zygmunta III Wazy do polskiej korony. Maksymilian skapitulował i trafił do niewoli Zamoyskiego, co rozstrzygnęło na korzyść Zygmunta spór po podwójnej elekcji 1587 roku.
Bitwa pod Byczyną
24 stycznia 1588 · 438 lat temu
Podwójna elekcja
Po śmierci Stefana Batorego wolna elekcja w sierpniu 1587 roku zakończyła się wyborem dwóch królów. Większość szlachty opowiedziała się za królewiczem szwedzkim Zygmuntem, dalekim krewnym Jagiellonów, natomiast stronnictwo skupione wokół Zborowskich obwołało królem arcyksięcia Maksymiliana Habsburga, brata cesarza Rudolfa II. Głównym stronnikiem Zygmunta był Jan Zamoyski, kanclerz i hetman wielki koronny, którego losy opisujemy w artykule Jan Zamoyski.1
Maksymilian ruszył pod Kraków, by się tam koronować, lecz Zamoyski utrzymał miasto, a szturm arcyksięcia pod koniec listopada 1587 roku się nie powiódł. Zygmunt został koronowany w Krakowie 27 grudnia 1587 roku. Zamoyski ruszył następnie za arcyksięciem, który wycofał się spod Wielunia przez granicę na habsburski Śląsk i zatrzymał się do walki pod Byczyną.2
Bitwa pod Byczyną
Jak na starcie dwóch wielkich państw armie były niewielkie. Historyk Piotr Krzyżański, za studium Marka Plewczyńskiego, podaje około 6000 żołnierzy Zamoyskiego i około 7000 Maksymiliana, licząc wszystkie posiłki arcyksięcia. Przytacza zdanie Zygmunta Borasa, że Zamoyski „w pół godziny rozbił w puch równą swojej armię niemiecką”, oraz pogląd Konstantego Górskiego, który w 1888 roku przypisał zwycięstwo osobistemu rozpoznaniu terenu przez Zamoyskiego, jego pewnemu dowodzeniu i dobrze przeprowadzonemu manewrowi oskrzydlającemu. Włodzimierz Kaczorowski, także cytowany przez Krzyżańskiego, zauważa, że w bezpośrednim starciu z Zamoyskim dowodził w praktyce nie arcyksiążę, lecz Andrzej Zborowski.3 › Stanisław Żółkiewski
Pobity Maksymilian musiał skapitulować i trafił do niewoli Zamoyskiego. Wykorzystane tu źródła nie podają wiarygodnych liczb poległych po żadnej ze stron.4
Płonące miasto
Ucierpiała także Byczyna. Wydanie anonimowej pieśni De Bicinensi Proelio z 2017 roku przywołuje kronikę miejscowego pastora Bartłomieja Bentkiusa, który zanotował, że miasto i okoliczne wsie trawił pożar, a żołnierze grabili mieszkańców; Krzyżański również odnotowuje, że historycy polscy i śląscy pisali o złupieniu Byczyny przez zwycięskie wojska. Pieśń opowiada o bitwie z perspektywy cierpiących mieszczan, daleko od triumfalnych utworów pisanych w Polsce.5
Znaczenie
Habsburskie starania o tron zakończył zawarty na początku 1589 roku traktat bytomsko-będziński, który studium polityki Habsburgów wobec Polski z 2019 roku uznaje za ich klęskę dyplomatyczną; Muzeum Historii Polski datuje go na 9 marca 1589 roku i podaje, że Habsburgowie uznali w nim Zygmunta III za prawowitego króla. Pokonując Maksymiliana, Zamoyski przyczynił się do zachowania niezależności Rzeczypospolitej od Habsburgów i umocnienia władzy Zygmunta. Byczyna należy do największych polskich bitew i do długiej historii wojen Rzeczypospolitej.6
Bitwa na Dogger Bank 1915: pościg krążowników liniowych, który się wymknął
24 stycznia 1915 · 111 lat temu
Brytyjskie krążowniki liniowe wiceadmirała Davida Beatty'ego przechwyciły w rejonie Ławicy Dogger niemiecki zespół wysłany na rajd w czasie I wojny światowej. Niemcy zdołali się wycofać, tracąc krążownik pancerny „Blücher”, a po porażce zaczęli unikać starć z dużymi okrętami Royal Navy.
Pełna historia: Bitwa na Dogger Bank 1915: pościg krążowników liniowych, który się wymknął ›
