Kazimierz Pułaski: ojciec kawalerii amerykańskiej

Kazimierz Pułaski przegrał wojnę własnego kraju i pomógł wygrać cudzą. Sławę zdobył jako jeden z najodważniejszych dowódców konfederacji barskiej, zrywu szlachty przeciw rosyjskiej dominacji, a gdy jej sprawa upadła, udał się na emigrację, przepłynął Atlantyk i wstąpił do armii Washingtona. Zginął, prowadząc szarżę pod Savannah, w wieku trzydziestu czterech lat. Polska pamięta go jako patriotę, a Stany Zjednoczone uczyniły go jednym z nielicznych honorowych obywateli.¹

Młodość

Pułaski urodził się w marcu 1745 roku jako syn Józefa Pułaskiego, szlachcica, który miał zostać jednym z założycieli konfederacji barskiej. Britannica podaje jako datę urodzenia 6 marca, American Battlefield Trust 4 lub 6 marca, a Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce odnotowuje chrzest 6 marca. Większość źródeł umieszcza jego narodziny w Warszawie, choć amerykańska National Park Service wskazuje Warkę nad Pilicą. Był średnim z trzech synów i dorastał w uprzywilejowanym świecie polskiej szlachty.²

Konfederacja barska, 1768 do 1772

W 1768 roku szlachta zawiązała konfederację w Barze, zbrojny związek przeciw rosyjskim wpływom, które zdominowały Rzeczpospolitą i jej króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Pułaski i jego ojciec byli wśród jej założycieli. Przez kolejne cztery lata młody Pułaski stał się jednym z najaktywniejszych dowódców konfederacji: odnosił drobne zwycięstwa nad Rosjanami i wyróżnił się w obronie Berdyczowa w 1768 roku.³

Najsłynniejszym jego czynem była obrona klasztoru na Jasnej Górze w Częstochowie, który konfederaci zajęli w 1770 roku i utrzymali przeciw Rosjanom przez zimę 1770 i 1771 roku. W styczniu 1771 roku Pułaski pobił tam wojska rosyjskie generała Iwana Drewicza. Muzeum Polskie w Rapperswilu zauważa, że o tym zwycięstwie pisały gazety zachodniej Europy.⁴ › Obrona Jasnej Góry, 1655

Potem przyszedł cios, który go zrujnował. Pod koniec 1771 roku konfederaci próbowali porwać króla Stanisława Augusta z Warszawy do swojego obozu; próba się nie powiodła, a Pułaskiego oskarżono o zamiar zabicia króla, czemu zaprzeczał, a co Britannica nazywa fałszywym oskarżeniem. Muzeum w Warce datuje porwanie na 3 listopada 1771 roku, Britannica na październik. Konfederacja straciła zagraniczne wsparcie, a wiosną 1772 roku, gdy do Polski weszły wojska pruskie i austriackie, Pułaski opuścił Częstochowę i uciekł za granicę.⁵

Emigracja i Franklin

Emigracja zawiodła go przez Niemcy i Imperium Osmańskie do Francji, gdzie żył w biedzie. W Paryżu poznał Benjamina Franklina, amerykańskiego komisarza, w grudniu 1776 roku według Britanniki albo wiosną 1777 roku według American Battlefield Trust. Franklin polecił go George'owi Washingtonowi; uchwała Kongresu z 2009 roku przytacza słowa Franklina o Pułaskim jako oficerze słynnym w całej Europie z odwagi i męstwa. Pułaski wypłynął w czerwcu 1777 roku i 23 lipca wylądował w Ameryce.⁶ › George Washington: generał, który wywalczył Amerykę

Brandywine i jazda, 1777 do 1778

Jego pierwszą bitwą w Ameryce było Brandywine, 11 września 1777 roku. Gdy armia amerykańska zaczęła się cofać, Pułaski poprowadził kontratak z około trzydziestoma gwardzistami Washingtona, który osłonił odwrót i pozwolił oddziałom kontynentalnym wycofać się bez rozsypki. Kilka dni później, 15 września według National Park Service i uchwały Kongresu z 2009 roku, otrzymał nominację na generała brygady z tytułem dowódcy jazdy. Uchwała z 2009 roku idzie dalej niż historycy i przypisuje jego szarży uratowanie życia Washingtonowi.⁷ › Bitwa nad Brandywine, 1777

Walczył pod Germantown w październiku 1777 roku i w kampanii zimowej 1777 i 1778 roku. W 1778 roku utworzył własny oddział, Legion Pułaskiego, mieszaną formację jazdy i piechoty, i zaczął szkolić go jako samodzielną siłę.⁸ › Bitwa pod Germantown, 1777

Charleston i Savannah, 1779

W 1779 roku legion skierowano na południe, a w maju Pułaski pomagał bronić Charlestonu w Karolinie Południowej przed brytyjskim rajdem. Latem jego jeźdźcy prowadzili rozpoznanie i wypady w głębi Karoliny Południowej, wojnę ruchomą, której nauczył się w Polsce, a jesienią ruszyli pod Savannah.⁹

Tam wojska francuskie i amerykańskie obległy Brytyjczyków w Savannah w Georgii. 9 października 1779 roku sprzymierzeni szturmowali brytyjskie umocnienia, a Pułaski, pędząc naprzód na czele jazdy, został trafiony kartaczem. Przeniesiono go na statek „Wasp”, który według National Park Service płynął do Charlestonu, i tam zmarł.¹⁰ › Oblężenie Savannah, 1779

Styl dowodzenia

Pułaski był kawalerzystą od początku do końca, najlepszym na czele szarży, jak nad Brandywine, pod Charlestonem i pod Savannah. W Polsce nauczył się wojny wypadów i ruchu przeciw silniejszemu wrogowi, a Britannica zauważa, że jego legion jazdy i piechoty miał wykorzystać właśnie to doświadczenie wojny nieregularnej.¹¹

Śmierć i zagadka grobu

Sporna jest nawet data jego śmierci. Jego adiutant zeznał, że Pułaski zmarł 11 października 1779 roku i został pochowany w morzu, i tę wersję przyjmują zarówno National Park Service, która umieszcza pochówek u ujścia rzeki Savannah, jak i uchwała Kongresu z 2009 roku. List kapitana statku „Wasp”, potwierdzony przez wdowę po człowieku, który zrobił trumnę, podaje datę 15 października, gdy statek stał na kotwicy na rzece niedaleko Savannah, i mówi, że ciało przewieziono na ląd i pochowano na plantacji.¹²

W latach pięćdziesiątych XIX wieku szczątki z plantacji przeniesiono pod pomnik Pułaskiego w Savannah. Gdy w latach dziewięćdziesiątych XX wieku badacze je ekshumowali, szkielet wyglądał na kobiecy w budowie miednicy i twarzy, a zarazem odpowiadał Pułaskiemu wiekiem, wzrostem i zmianami w stawach biodrowych typowymi dla jeźdźca. DNA z kości, zbadane po latach i porównane z DNA znanego krewnego Pułaskich, okazało się zgodne, a badacze uznali, że Pułaski był najpewniej osobą interpłciową, mężczyzną, którego biologia nie mieściła się w binarnym podziale płci.¹³

Dziedzictwo i pamięć

Kongres Kontynentalny jeszcze przed końcem 1779 roku postanowił wznieść mu pomnik, a w 1825 roku markiz de La Fayette położył kamień węgielny pod pomnik Pułaskiego w Savannah. Od 1929 roku Kongres uznaje 11 października za Dzień Pamięci Generała Pułaskiego.¹⁴

6 listopada 2009 roku Stany Zjednoczone nadały mu honorowe obywatelstwo uchwałą Kongresu, zaszczyt przyznany tylko nielicznym. Zarówno American Battlefield Trust, jak i National Park Service nazywają go ojcem amerykańskiej kawalerii, a w Warce nad Pilicą działa muzeum jego imienia.¹⁵

Czytaj dalej o jego rodaku Tadeuszu Kościuszce, poznaj obu w tekście o polskich bohaterach rewolucji amerykańskiej albo sprawdź, co jeszcze wydarzyło się w dniu jego śmierci, 11 października.

Na podstawie uznanych opracowań historycznych; gdy źródła się różnią, zaznaczamy to. Zobacz nasze zasady redakcyjne.