George Washington: generał, który wywalczył Amerykę

George Washington był wodzem, który nie zamierzał przegrać wojny przez przegraną bitwę. Prowadząc obdartą Armię Kontynentalną przeciw jednemu z najpotężniejszych imperiów epoki, przeżył klęskę za klęską, uderzył pod Trenton, gdy wszystko wydawało się stracone, i wytrwał aż do francusko-amerykańskiego zwycięstwa pod Yorktown. Nie był wybitnym taktykiem i dobrze o tym wiedział. Miał za to charakter: umiał zdobyć zaufanie armii i narodu i z uporem utrzymywał jedno i drugie w polu. A u szczytu władzy oddał ją dobrowolnie.²

Młodość w Wirginii

Washington urodził się 22 lutego 1732 roku w hrabstwie Westmoreland w Wirginii; według kalendarza juliańskiego, którego kolonie brytyjskie używały jeszcze do 1752 roku, był to 11 lutego. Dorastał głównie na farmie Ferry Farm nad rzeką Rappahannock, niedaleko Fredericksburga. Gdy miał jedenaście lat, zmarł jego ojciec Augustine, a większość majątku przypadła starszym przyrodnim braciom. George dostał mniejszą farmę i dziesięcioro zniewolonych ludzi. Nie studiował; nauczył się za to praktycznej matematyki i miernictwa, a w wieku 17 lat otrzymał pierwszą oficjalną nominację na mierniczego hrabstwa Culpeper.³

W 1751 roku popłynął na Barbados z przyrodnim bratem Lawrence'em, chorym na gruźlicę. Była to jego jedyna podróż poza obszar późniejszych Stanów Zjednoczonych; wrócił z bliznami po ospie, ale z odpornością na nią na całe życie. Lawrence zmarł w 1752 roku i po kilku latach Washington został panem Mount Vernon.⁴

Żołnierz pogranicza

Wojny Washington uczył się na pograniczu. W październiku 1753 roku gubernator porucznik Wirginii Robert Dinwiddie wysłał 21-latka, by wezwał Francuzów do opuszczenia doliny Ohio. Francuzi odmówili, a droga powrotna omal nie zabiła posłańca: Indianin strzelił do niego z kilkunastu kroków, on sam wpadł z tratwy do pełnej kry rzeki Allegheny i niemal zamarzł. 16 stycznia 1754 roku dotarł do Williamsburga z raportem.⁵

Awansowany na podpułkownika, wiosną 1754 roku ruszył na zachód. 28 maja jego ludzie wraz ze sprzymierzonymi Indianami Tanacharisona zaatakowali francuski oddział pod Jumonville Glen, zabijając jego dowódcę, Josepha Coulona de Jumonville. Francuzi odpowiedzieli dużymi siłami: 3 lipca otoczyli palisadę, którą zbudował na podmokłej łące, Fort Necessity, i po całodziennej walce zmusili go do kapitulacji. Warunki, spisane po francusku, którego nie znał, przyznawały się do „zabójstwa” Jumonville'a. Potyczka przyczyniła się do wybuchu wojny siedmioletniej.⁶

W 1755 roku jako ochotniczy adiutant towarzyszył generałowi Edwardowi Braddockowi w wyprawie na Fort Duquesne. 9 lipca kolumna wpadła w zasadzkę nad Monongahelą i została rozbita. Washington, tak chory, że zamiast siodła używał poduszki, rozwoził rozkazy po polu bitwy, stracił dwa konie, miał cztery przestrzeliny w płaszczu i pomógł wyprowadzić ocalałych. Braddock został śmiertelnie ranny. Miesiąc później 23-letni Washington objął dowództwo wszystkich wojsk Wirginii i bronił pogranicza długiego na setki mil kilkuset słabo zdyscyplinowanymi ludźmi. Pod koniec 1758 roku, po upadku Fortu Duquesne, odszedł ze służby, rozczarowany, że nigdy nie dostał upragnionego patentu królewskiego.⁷

Plantator i buntownik

W 1759 roku poślubił zamożną wdowę Marthę Dandridge Custis i zasiadł w Izbie Mieszczan Wirginii. W Mount Vernon czterokrotnie powiększył dom, rozszerzył majątek do blisko 8000 akrów, porzucił tytoń na rzecz pszenicy i eksperymentował z płodozmianem. Plantacja opierała się na pracy niewolników. Przed wojną Washington kupił kilkadziesiąt osób, a Martha przywiozła do Mount Vernon 84 zniewolonych ludzi z majątku swojego pierwszego męża.⁸

Długi u londyńskich kupców i gniew na podatki nakładane przez parlament zwróciły go przeciw władzy brytyjskiej. W Izbie Mieszczan popierał bojkot brytyjskich towarów, a w 1774 roku pojechał do Filadelfii jako jeden z delegatów Wirginii na Pierwszy Kongres Kontynentalny. Po starciach pod Lexington i Concord w kwietniu 1775 roku Drugi Kongres Kontynentalny utworzył Armię Kontynentalną i 15 czerwca jednogłośnie wybrał Washingtona naczelnym wodzem. Był najbardziej doświadczonym żołnierzem wśród delegatów, ale był też Wirgińczykiem, a postawienie południowca na czele armii, która wciąż była armią Nowej Anglii, spajało kolonie. Odmówił jakiegokolwiek żołdu poza zwrotem wydatków.⁹

Naczelny wódz

3 lipca 1775 roku objął dowództwo armii oblegającej Boston: tłumu ochotników, który w szczytowym momencie liczył nieco ponad 20 tysięcy ludzi, z fatalną higieną, bez dyscypliny i z oficerami kłócącymi się o stopnie. Zaprowadził porządek, a zimą wysłał Henry'ego Knoxa po działa zdobyte w Forcie Ticonderoga. W nocy 4 marca 1776 roku zajął wzgórza Dorchester Heights i ustawił działa nad portem. Brytyjski dowódca, sir William Howe, ewakuował miasto 17 marca.¹⁰

Był to ostatni łatwy sukces na długie lata. Washington przeszedł do obrony Nowego Jorku i tam popełnił najgorsze błędy. Postawił połowę armii na Brooklyn Heights, gdzie brytyjska flota mogła ją odciąć, a 27 sierpnia 1776 roku Howe oskrzydlił ją w bitwie na Long Island. Amerykanie stracili około 2 tysięcy ludzi: około 300 zabitych, 800 rannych i 1079 zaginionych lub wziętych do niewoli. Washington ocalił resztę, przeprawiając ją pod osłoną mgły przez East River, ale w kolejnych tygodniach został wyparty z Manhattanu, stracił Fort Washington z około 2600 ludźmi i cofał się przez New Jersey, a jego armia topniała.¹¹ › Bitwa na Long Island 1776

Najczarniejsza godzina: Trenton i Princeton

W grudniu 1776 roku prawie połowie żołnierzy kończyły się zaciągi z dniem 1 stycznia. Washington zaplanował uderzenie, które miało ocalić sprawę. W nocy 25 grudnia przeprawił się przez skutą lodem Delaware z około 2400 ludźmi, przewożonymi przez rybaków z Marblehead pułkownika Johna Glovera, przemaszerował przez śnieżycę i o świcie spadł na heski garnizon w Trenton. W niecałe dwie godziny Hesowie zostali pobici, ich dowódca Johann Rall śmiertelnie ranny, a blisko tysiąc ludzi trafiło do niewoli; w walce nie zginął żaden Amerykanin.¹²

Lord Cornwallis pospieszył do Trenton z około 8 tysiącami ludzi i zastał Washingtona za strumieniem Assunpink. Postanowił poczekać do rana, by „złapać starego lisa”. Tej nocy Washington zostawił płonące ogniska, obszedł Brytyjczyków po zamarzniętych drogach i 3 stycznia 1777 roku rozbił trzy brytyjskie pułki pod Princeton, po czym wycofał się na leże zimowe do Morristown. Oba zwycięstwa nie zmieniły układu sił, ale ożywiły sprawę, która wydawała się przegrana, i wiosną przyciągnęły ochotników.¹³ › Dziesięć przełomowych dni 1776 i 1777

Filadelfia, Valley Forge i Monmouth

W 1777 roku Howe popłynął na południe i wylądował poniżej Filadelfii. Washington z około 11 tysiącami ludzi stanął mu na drodze 11 września nad Brandywine, gdzie Cornwallis obszedł i złamał prawe skrzydło Amerykanów. 26 września padła Filadelfia, Kongres uciekł, a kontruderzenie Washingtona pod Germantown się nie powiodło. Jesienią zwycięstwo pod Saratogą przypadło Horatio Gatesowi, a koteria oficerów i kongresmenów próbowała postawić Gatesa na miejscu Washingtona. Washington zdemaskował ją i zdusił.¹⁴

Zimę 1777 na 1778 armia spędziła w Valley Forge, dwukrotnie pobita, źle zakwaterowana, bez dość jedzenia i odzieży, z tysiącami żołnierzy boso. Washington był z nią, nigdy nie przenosząc się do wygodnej kwatery, zanim żołnierze nie mieli dachu nad głową, a w lutym dołączyła do niego Martha. Tej zimy pruski ochotnik baron von Steuben wymusztrował żołnierzy na zdyscyplinowaną siłę i wiosną z obozu wymaszerowała inna armia niż ta, która do niego weszła.¹⁵ › Baron von Steuben

Sojusz z Francją w 1778 roku odmienił wojnę. Brytyjczycy porzucili Filadelfię dla Nowego Jorku, a 28 czerwca Washington dopadł ich straż tylną pod Monmouth. Gdy generał Charles Lee zarządził odwrót, Washington pogalopował naprzód, zbeształ go i odtworzył linię, ale szansa na rozstrzygający cios przepadła. Przez następne trzy lata główne armie pilnowały się nawzajem wokół Nowego Jorku, a wojna przeniosła się na południe.¹⁶

Yorktown

W 1781 roku Brytyjczycy pod wodzą Cornwallisa walczyli w Wirginii, wcześniej wyczerpani w Karolinach przez Nathanaela Greene'a, najlepszego generała Washingtona. Cornwallis umocnił się w Yorktown i czekał na flotę. Washington chciał uderzyć na Nowy Jork, ale Rochambeau i francuski admirał de Grasse woleli zatokę Chesapeake, i Washington ustąpił. 19 sierpnia ruszył na południe z armią francuską. Flota de Grasse'a wyparła Brytyjczyków z Chesapeake na początku września i zamknęła Cornwallisa w pułapce. Sprzymierzeni prowadzili rowy coraz bliżej i ostrzeliwali miasto: około 5500 żołnierzy kontynentalnych, 3500 milicjantów z Wirginii i 5000 francuskich regularnych przeciw mniej więcej 7000 Brytyjczyków. 19 października Cornwallis skapitulował. Britannica nazywa tę kampanię zapewne najświetniejszym pokazem generalskiego kunsztu Washingtona.¹⁷ › Bitwa w zatoce Chesapeake 1781

Oddanie szpady

Wojna formalnie trwała, a armia, której od miesięcy lub lat nie płacono, robiła się niebezpieczna. W 1782 roku pułkownik Lewis Nicola zasugerował Washingtonowi, by z pomocą armii został królem; Washington odrzucił to z furią. W marcu 1783 roku, gdy oficerowie w Newburgh puścili w obieg anonimowy apel grożący Kongresowi, spotkał się z nimi i odczytał przemówienie wzywające do posłuszeństwa władzy cywilnej. Sięgając po okulary, by przeczytać list, powiedział, że w służbie ojczyzny nie tylko posiwiał, ale i niemal oślepł. Spisek się rozpadł.¹⁸

Traktat paryski w 1783 roku uznał niepodległość Stanów Zjednoczonych. 23 grudnia w siedzibie władz stanu Maryland w Annapolis Washington złożył patent na ręce Kongresu i pojechał do Mount Vernon, gdzie dotarł w Wigilię. Służył osiem lat bez pensji. W epoce królów i wojskowych dyktatorów zwycięski generał oddający władzę był czymś niezwykłym.¹⁹

Pierwszy prezydent

Słabość Konfederacji niepokoiła go, a powstanie Shaysa w 1786 roku przekonało, że reforma nie może czekać. W 1787 roku pojechał na Konwencję Konstytucyjną w Filadelfii, został jej przewodniczącym i był na każdym posiedzeniu; jego poparcie pomogło w ratyfikacji. W 1789 roku elektorzy jednogłośnie wybrali go na pierwszego prezydenta, a 30 kwietnia złożył przysięgę na balkonie Federal Hall w Nowym Jorku. Do pierwszego gabinetu powołał Thomasa Jeffersona, Alexandra Hamiltona, Henry'ego Knoxa i Edmunda Randolpha, poparł program finansowy Hamiltona, zachował neutralność, gdy w 1793 roku Wielka Brytania i Francja poszły na wojnę, w 1794 roku wysłał wojsko przeciw powstaniu whiskey, a w 1795 roku podpisał niepopularny traktat Jaya z Wielką Brytanią.²⁰

W 1792 roku ponownie wybrany jednogłośnie, trzeciej kadencji odmówił. Jego orędzie pożegnalne z 19 września 1796 roku, w dużej mierze napisane przez Hamiltona, ale ukształtowane przez Washingtona, przestrzegało przed frakcyjnością i uwikłaniem w obce sojusze. W marcu 1797 roku wrócił do Mount Vernon.²¹

Śmierć i pamięć

12 grudnia 1799 roku Washington przez kilka godzin objeżdżał swoje farmy w zimnie i mokrym śniegu i zasiadł do obiadu, nie przebierając się. Następnej nocy obudził się z ciężkim zapaleniem gardła i ledwie mógł oddychać. Lekarze czterokrotnie puszczali mu krew i stawiali bańki na gardle, co tylko pogłębiało jego cierpienie. Zmarł 14 grudnia między 22 a 23.²²

Jego testament przewidywał uwolnienie po śmierci Marthy 122 zniewolonych ludzi, których był właścicielem, natychmiast wyzwalał jego kamerdynera Williama Lee i zapewniał utrzymanie starym i małoletnim. Nie mógł objąć drugiej połowy z ponad 300 zniewolonych ludzi w Mount Vernon, którzy należeli do majątku pierwszego męża Marthy i przeszli na jej spadkobierców. W Kongresie Henry Lee nazwał go „pierwszym na wojnie, pierwszym w pokoju i pierwszym w sercach rodaków”. Stolica nosiła już jego imię, a później otrzymał je także jeden ze stanów.²³

Zobacz jego rozstrzygające zwycięstwo w oblężeniu Yorktown, jego towarzysza z tej kampanii markiza de Lafayette, bitwę pod Saratogą, która wciągnęła Francję do wojny, stronę nowożytności albo największe bitwy w historii Ameryki. Jego urodziny przypadają 22 lutego.

Więcej porównań: Washington kontra Cornwallis.

Na podstawie uznanych opracowań historycznych; gdy źródła się różnią, zaznaczamy to. Zobacz nasze zasady redakcyjne.