Witold Urbanowicz: as, który dowodził Dywizjonem 303

Witold Urbanowicz walczył na dwóch krańcach świata: na niebie nad Londynem i przeciw Japończykom nad Chinami. W bitwie o Anglię poprowadził najsłynniejszą polską jednostkę lotniczą tej wojny, Dywizjon 303, przez jej najcięższe tygodnie. Zanim wybuchła wojna, zestrzelił już sowiecki samolot nad wschodnią granicą Polski, a gdy się skończyła, nie mógł wrócić do domu.²

Z Olszanki do Dęblina

Urbanowicz urodził się 30 marca 1908 roku w Olszance na północnym wschodzie Polski. Uczył się w preparandzie i seminarium nauczycielskim w Suwałkach, ale w 1925 roku przerwał naukę i wstąpił do Korpusu Kadetów, najpierw w Modlinie, potem w Chełmnie. W 1930 roku został przyjęty do Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie, a 15 sierpnia 1932 roku mianowano go podporucznikiem obserwatorem i przydzielono do 213 Eskadry Bombowej Nocnej 1 Pułku Lotniczego w Warszawie.³

Wkrótce przeszkolił się na pilota i trafił do eskadr myśliwskich w Warszawie, 113 i 114, a następnie do 111 Eskadry, w której w kwietniu 1936 roku został zastępcą dowódcy. W 1934 roku ukończył kurs wyższego pilotażu w Lotniczej Szkole Strzelania i Bombardowania w Grudziądzu.⁴

Kobra

W sierpniu 1936 roku 111 Eskadrę przesunięto do Sarn na Polesiu, by patrolowała pogranicze i osłaniała budowane umocnienia przed sowieckim lotnictwem zwiadowczym. Podczas jednego z lotów Urbanowicz na myśliwcu PZL P.11a zestrzelił sowiecki samolot rozpoznawczy, który wleciał w polską przestrzeń powietrzną. Zwycięstwo utajniono. Po latach wspominał, że Sowieci pierwsi otworzyli ogień, a po tym zestrzeleniu przestali fotografować polskie umocnienia na wschodniej granicy.⁵

Przełożony oficjalnie go zganił, a nieoficjalnie mu pogratulował, i dla pozoru za karę przeniósł go na instruktora do Dęblina, gdzie podchorążowie nazwali go „Kobrą”. Wybuch wojny zastał go jako instruktora i wykładowcę Wyższej Szkoły Pilotażu w Ułężu pod Dęblinem.⁶

Wrzesień 1939 i ucieczka

We wrześniu 1939 roku Urbanowicz latał w improwizowanym kluczu instruktorów osłaniającym Dęblin, bez sukcesów. 7 września wyruszył z grupą około pięćdziesięciu podchorążych ku granicy rumuńskiej, gdzie mieli czekać na nowe samoloty; granicę przekroczył w nocy z 17 na 18 września. Samoloty nie nadeszły, a on nie chciał rezygnować z walki i wrócił do kraju. Trafił do sowieckiej niewoli, uciekł z dwoma podchorążymi i znów przedostał się do Rumunii.⁷ › Najsłynniejsze ucieczki w historii wojen

Z Rumunii przez Bałkany dotarł do Francji i postanowił płynąć dalej do Anglii, jak tysiące polskich lotników zdecydowanych walczyć dalej. 27 stycznia 1940 roku dotarł do Wielkiej Brytanii i wstąpił do Ochotniczej Rezerwy RAF.⁸

Szkoła RAF

Zanim RAF pozwolił polskim pilotom latać bojowo, musieli nauczyć się angielskiego i brytyjskich procedur. Urbanowicz przeszedł obóz w Eastchurch i polską bazę w Blackpool, w lipcu 1940 roku został sprawdzony w Old Sarum i przeszkolony na Hurricane'ach w 6 Jednostce Szkolenia Operacyjnego w Sutton Bridge. 4 sierpnia trafił do 145 Dywizjonu RAF w Westhampnett i z nim prawdopodobnie zestrzelił messerschmitta Bf 109 11 sierpnia i junkersa Ju 88 dzień później.⁹

Dowódca Dywizjonu 303

21 sierpnia 1940 roku przyszedł do Dywizjonu 303 w Northolt jako dowódca eskadry. Dywizjon nosił imię Tadeusza Kościuszki. Gdy 6 września jego polski dowódca, major Zdzisław Krasnodębski, został zestrzelony i ciężko poparzony, dowodzenie objął Urbanowicz; Polskie Radio podaje datę 7 września.¹⁰ › Bitwa o Anglię 1940

Prowadził dywizjon przez najcięższe tygodnie bitwy. Dowództwo zdał 20 października 1940 roku, w miesiącu, w którym awansowano go na kapitana pilota.¹¹

Wielkie dni września

Jego własne wyniki z tych tygodni pokazują, jak ciężko walczył Dywizjon 303. Według zestawienia Battle of Britain London Monument zestrzelił Bf 109 6 września, Dorniera Do 17 7 września, dwa Do 17 15 września, Heinkla He 111 26 września, Do 17, Bf 109 i dwa Ju 88 27 września oraz trzy Bf 109 i Do 17 30 września.¹²

Otrzymał brytyjski Zaszczytny Krzyż Lotniczy (DFC), ogłoszony 27 października 1940 roku, Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari i czterokrotnie Krzyż Walecznych.¹³

Ameryka i Chiny

Od lipca 1941 do czerwca 1942 roku Urbanowicz przebywał w Kanadzie i USA z Polską Misją Lotniczą, werbując Amerykanów polskiego pochodzenia do Polskich Sił Powietrznych i wykładając taktykę w amerykańskich bazach. Po powrocie do Wielkiej Brytanii przeszedł kurs instruktorów, uczył w polskiej 16 Szkole Pilotażu w Newton, a w listopadzie 1942 roku został zastępcą attaché lotniczego ambasady RP w Waszyngtonie.¹⁴

Praca sztabowa mu nie odpowiadała. Wiosną 1943 roku poznał generała Claire'a Chennaulta, który zaprosił go do Chin, gdzie z Japończykami walczyła amerykańska 14 Armia Powietrzna. Od 23 października do 15 grudnia 1943 roku latał w amerykańskich jednostkach myśliwskich, najpierw na P-40 z Kunmingu, potem w 75 Dywizjonie Myśliwskim we wschodnich Chinach, a 11 grudnia 1943 roku zestrzelił dwa japońskie samoloty.¹⁵

W styczniu 1944 roku wrócił do Wielkiej Brytanii, w marcu awansowano go na podpułkownika, a w sierpniu ponownie trafił do Waszyngtonu, tym razem jako attaché lotniczy, i pełnił tę funkcję do lipca 1945 roku.¹⁶

Emigracja

Wojna skończyła się dla Polski komunistyczną władzą. W październiku 1945 roku Urbanowicz poprosił o zwolnienie z czynnej służby, a w 1947 roku został zdemobilizowany. Został w Stanach Zjednoczonych, gdzie pracował jako statystyk w American Overseas Airlines i w nowojorskim YMCA. Gdy jako ich przedstawiciel przyjechał do Polski, był kilkakrotnie zatrzymywany przez funkcjonariuszy UB, ale uniknął więzienia i wyjechał. Większość źródeł datuje tę wizytę na 1947 rok; Battle of Britain London Monument podaje 1946 rok i pisze, że aresztowano go jako podejrzanego o szpiegostwo.¹⁷

Osiadł na stałe w USA, pracował w przemyśle lotniczym i spisywał wspomnienia. Część z nich, ocenzurowana, ukazała się w Polsce w latach sześćdziesiątych: „Myśliwcy”, „Początek jutra”, „Świt zwycięstwa”, „Ogień nad Chinami” i „Latające Tygrysy”. W 1964 roku awansowano go na pułkownika.¹⁸

Pamięć

Po upadku komunizmu Urbanowicz kilkakrotnie odwiedzał Polskę, w 1991 roku i ponownie w 1995 roku, gdy awansowano go na generała. Zmarł w Nowym Jorku 17 sierpnia 1996 roku. Na liście Bajana pozostaje drugim najskuteczniejszym polskim pilotem myśliwskim II wojny światowej, po Stanisławie Skalskim, i dowódcą, który poprowadził Dywizjon 303 przez decydujące tygodnie.¹⁹

Przeczytaj całą historię bitwy o Anglię, poznaj Polaków walczących o cudzą wolność w artykule Za wolność naszą i waszą, odkryj stronę II wojny światowej albo kalendarium 15 września, kulminacji bitwy.