Ulysses S. Grant: generał, który ocalił Unię

Ulysses S. Grant był generałem, który nie puszczał. W 1860 roku nieudany farmer i subiekt w sklepie, w cztery lata doszedł do dowództwa nad wszystkimi armiami Stanów Zjednoczonych. Zdobył Vicksburg i rozciął Konfederację, a potem bił się z Robertem E. Lee w Wirginii bez chwili wytchnienia, aż armia Lee skapitulowała. Encyclopedia Virginia ocenia, że żaden człowiek w mundurze po żadnej ze stron nie wpłynął bardziej na wynik wojny secesyjnej.¹

Porównaj: Grant kontra Lee

Dzieciństwo i młodość

Urodził się jako Hiram Ulysses Grant 27 kwietnia 1822 roku w Point Pleasant w Ohio, jako syn garbarza Jessego Roota Granta, i dorastał w Georgetown w tym samym stanie. Garbarni nie znosił, za to świetnie radził sobie z końmi. W 1839 roku ojciec załatwił mu przyjęcie do West Point. Sam Grant napisał po latach, że życie wojskowe nie miało dla niego żadnego uroku.²

Przez pomyłkę w papierach nominacji wpisano go jako Ulyssesa S. Granta, z Simpson, panieńskim nazwiskiem matki, jako drugim imieniem, i tak już zostało; według Britanniki sam twierdził, że inicjał S nic nie oznacza. Koledzy wołali na niego Sam. Ukończył akademię w 1843 roku jako 21. na 39 absolwentów, przeciętny kadet, który wyróżniał się w jeździe konnej i matematyce.³

Wojna z Meksykiem i stracone lata, 1843-1861

Przydzielony do 4. pułku piechoty i skierowany do Missouri, poznał tam Julię Dent i ożenił się z nią w 1848 roku, po wojnie z Meksykiem. W tej wojnie spisał się dobrze: American Battlefield Trust liczy dwie pochwały za męstwo i jedną za zasługi. Przez znaczną jej część był kwatermistrzem i intendentem pułku, a ta funkcja, jak zauważa Britannica, nauczyła go bardzo wiele o zaopatrzeniu armii.⁴

13 września 1847 roku, w dniu upadku Chapultepec, pokazał zmysł improwizacji, który miał cechować całą jego karierę. We wspomnieniach opisuje, jak znalazł kościół, którego dzwonnica górowała nad bramą San Cosme w mieście Meksyk, kazał wnieść tam rozebraną na części haubicę górską, przekonał niechętnego księdza do otwarcia drzwi i zrzucał pociski na obrońców. Oficerem, którego generał Worth posłał po niego, był John C. Pemberton, ten sam, który szesnaście lat później odda mu Vicksburg. Britannica odnotowuje awanse brevetowe, które Grant zdobył za postawę we wrześniu 1847 roku.⁵

Pokój przyniósł samotne garnizony z dala od żony i rosnącej rodziny, a od 1852 roku służbę na wybrzeżu Pacyfiku. W 1854 roku, jako kapitan w Fort Humboldt w Kalifornii, podał się do dymisji. Powody są sporne: według American Battlefield Trust odszedł, by uniknąć wydalenia za pijaństwo, a Britannica uważa, że to, czy alkohol miał tu jakikolwiek wpływ, pozostaje w sferze domysłów.⁶

Nastąpiło sześć ciężkich lat. Gospodarował bez powodzenia na ziemi pod St. Louis należącej do rodziny Julii i próbował innych zajęć. W 1860 roku był subiektem w rodzinnym sklepie z wyrobami skórzanymi w Galenie w Illinois. Encyclopedia Virginia dodaje, że jego obraz jako skończonego nieudacznika z tych lat bywa przesadzony.⁷

Wojna na zachodzie, 1861-1863

Gdy w kwietniu 1861 roku wybuchła wojna, wyszkolonych oficerów brakowało. Grant pomagał musztrować ochotników z Galeny, a w czerwcu został pułkownikiem krnąbrnego 21. pułku piechoty Illinois, z którego zrobił sprawny oddział. Tego lata awansował na generała brygady; Encyclopedia Virginia datuje nominację na 9 sierpnia 1861 roku, a American Battlefield Trust na lipiec. Objął dowództwo w Cairo w Illinois i 7 listopada 1861 roku stoczył pierwszą bitwę, pod Belmont w Missouri.⁸

W lutym 1862 roku zdobył Fort Henry nad rzeką Tennessee i Fort Donelson nad Cumberland, pierwsze wielkie zwycięstwa Unii w tej wojnie. Gdy dowódca obrony Donelson, Simon Buckner, zapytał o warunki, Grant odpisał: „Nie mogą być przyjęte żadne warunki poza bezwarunkową i natychmiastową kapitulacją. Zamierzam natychmiast uderzyć na wasze umocnienia”. Na Północy zaczęto mówić, że jego inicjały U. S. znaczą „Unconditional Surrender”, czyli „bezwarunkowa kapitulacja”.⁹ › Bitwa o Fort Donelson 1862

Dwa miesiące później, 6 kwietnia, niespodziewany atak Konfederatów pod Shiloh zepchnął jego armię ku rzece Tennessee; wzmocniony wojskami Dona Carlosa Buella, Grant przeszedł 7 kwietnia do kontrnatarcia i opanował pole bitwy. Straty wywołały burzę krytyki i żądania jego odwołania. Lincoln, jak podają American Battlefield Trust i Encyclopedia Virginia, odmówił słowami, które dziesiątki lat później przytoczył z pamięci pensylwański polityk Alexander McClure: „Nie mogę się obejść bez tego człowieka. On walczy”. Na pewien czas dowództwo osobiście przejął Henry Halleck, a Grant został odsunięty na bok.¹⁰

Jego odpowiedzią był Vicksburg, twierdza na urwiskach, która zamykała Missisipi. Po serii nieudanych prób wiosną 1863 roku poprowadził armię zachodnim brzegiem, przeprawił się z powrotem na wschodni brzeg na południe od miasta i ruszył w głąb lądu, wysyłając część wojsk pod Shermanem na stolicę stanu, Jackson, a potem zwrócił się przeciw Vicksburgowi. Gdy szturmy zawiodły, rozpoczął oblężenie. John C. Pemberton skapitulował 4 lipca 1863 roku, a gdy kilka dni później padł Port Hudson, Konfederacja została rozcięta na dwoje. Britannica widzi w tej kampanii typowe dla Granta cechy: zaczepność, odporność, samodzielność i determinację.¹¹ › Oblężenie Vicksburga 1863

Jesienią wysłano go do Chattanoogi, gdzie oblężona była armia Unii. Przerwał oblężenie, a w listopadzie wyparł Konfederatów z Lookout Mountain i Missionary Ridge. Jak zauważa Encyclopedia Virginia, był już wtedy najskuteczniejszym generałem Unii w polu.¹²

Naczelny wódz, 1864-1865

W marcu 1864 roku Lincoln mianował go generałem porucznikiem i naczelnym wodzem wszystkich armii Stanów Zjednoczonych. Zamiast kierować wojną z Waszyngtonu, Grant wyruszył w pole z Armią Potomaku. Zostawił George'a Meade'a na stanowisku jej dowódcy, lecz w praktyce armia stała się jego własną.¹³

Jego plan polegał na uderzeniu wszędzie naraz. Meade miał ścigać armię Lee, a nie zdobywać Richmond, William T. Sherman miał wkroczyć do Georgii, a mniejsze armie naciskać na skrzydła Lee. Encyclopedia Virginia nazywa te jednoczesne ofensywy na całej mapie wojny jego wyjątkowym wkładem w wysiłek Unii, a Britannica kwituje plan krótko: zadziałał.¹⁴

Kampania lądowa ruszyła w pierwszym tygodniu maja 1864 roku. Bitwa w Dziczy (5-6 maja), Spotsylvania i North Anna zakończyły się krwawymi remisami, a pod Cold Harbor 3 czerwca Grant poniósł dotkliwą porażkę. Za każdym razem, zamiast się cofnąć jak jego poprzednicy, maszerował dalej na południe ku rzece James, tak że bitwy następowały jedna po drugiej bez przerwy. Koszt był ogromny i krytycy nazywali go rzeźnikiem; Miller Center zauważa, że zarówno chwalono go, jak i krytykowano za gotowość do walki i ponoszenia wysokich strat.¹⁵

W czerwcu dotarł do rzeki James i rozpoczął oblężenie Petersburga, węzła kolejowego na południe od Richmond, odcinając jedną po drugiej jego linie zaopatrzenia. Natarcie 2 kwietnia 1865 roku przełamało linie Lee i jeszcze tej nocy Konfederaci opuścili Petersburg i Richmond.¹⁶

Appomattox

Grant ścigał Lee na zachód i osaczył jego armię pod Appomattox Court House. Po południu 9 kwietnia 1865 roku obaj generałowie spotkali się w salonie domu Wilmera McLeana. Sednem warunków Granta, jak opisuje je National Park Service, było złożenie przez żołnierzy Konfederacji broni, wyposażenia i sztandarów; oficerowie zachowywali konie i broń osobistą, a wszyscy po złożeniu przyrzeczenia mogli wrócić do domów, zamiast trafić do obozów jenieckich. Gdy Lee zapytał o konie szeregowych, Grant zgodził się osobnym rozkazem, by kawalerzyści i artylerzyści je zatrzymali, i posłał głodnym Konfederatom 25 000 racji żywnościowych.¹⁷ › Kapitulacja pod Appomattox 1865

Grant nie czuł radości. We wspomnieniach, cytowanych także przez Britannikę, napisał, że był „smutny i przygnębiony” upadkiem wroga, który walczył tak długo i dzielnie w sprawie, która była, jak sądził, „jedną z najgorszych, w imię których jakikolwiek naród kiedykolwiek walczył”. Pozostałe armie Konfederacji skapitulowały do początku czerwca na niemal takich samych warunkach. Zwycięstwo Unii utrwaliło zniesienie niewolnictwa: 13. poprawka, przyjęta przez Izbę Reprezentantów 31 stycznia 1865 roku, została ratyfikowana 6 grudnia 1865 roku.¹⁸

Styl dowodzenia

Grant był cichy i łagodny w mowie, zupełnie pozbawiony efekciarstwa, a mimo to potrafił porwać żołnierzy do wielkiej odwagi. Encyclopedia Virginia widzi jego największe atuty w zdobywaniu i utrzymywaniu inicjatywy, w rozumieniu politycznej natury nowoczesnej wojny i w odwadze moralnej, dzięki której trzymał się obranego kursu tam, gdzie jego poprzednicy w Wirginii się cofali. Britannica podkreśla jego talent organizacyjny, otwartość na nowości, wszechstronność i umiejętność uczenia się na błędach, i zauważa, że Unia przez całą wojnę miała w Wirginii więcej ludzi, ale dopiero Grant potrafił zrobić z tej przewagi użytek.¹⁹

O jego picie spiera się do dziś. Encyclopedia Virginia nie znajduje żadnego dowodu, by kiedykolwiek wpłynęło na jego zachowanie na polu bitwy, choć przyznaje, że źle znosił alkohol. To samo hasło odrzuca jako nieprzekonujący argument zwolenników mitu Lost Cause, że wygrywał tylko przewagą liczebną, wskazując na manewrowe kampanie pod Vicksburgiem i Chattanoogą.²⁰

Późniejsze lata i śmierć

W 1866 roku Kongres nadał mu nowy stopień generała armii Stanów Zjednoczonych. W 1868 roku republikanie wysunęli jego kandydaturę na prezydenta, a ostatnie zdanie jego listu przyjmującego nominację, „Let us have peace” („Zaprowadźmy pokój”), stało się ich hasłem. Wygrał wtedy i ponownie w 1872 roku, sprawując urząd w latach 1869-1877.²¹

Jako prezydent zabiegał o 15. poprawkę, która zakazywała odbierania prawa głosu ze względu na rasę, i osobiście przekonywał Kongres do ustawy przeciw Ku Klux Klanowi z 1871 roku, a niekiedy posyłał wojsko do ochrony czarnych mieszkańców Południa. Poprawił też stosunki z Wielką Brytanią. Część ludzi, którym ufał, zawiodła go jednak, a afery korupcyjne wśród jego nominatów zaciemniły drugą kadencję, choć jego samego nigdy w nie nie zamieszano.²²

Po zakończeniu prezydentury wyruszył z Julią w podróż dookoła świata od 1877 roku i wszędzie witano ich jak sławnych gości. W 1884 roku nowojorska firma Grant and Ward, w którą włożył swoje pieniądze, upadła w wyniku oszustwa i zostawiła go bez środków. By zabezpieczyć rodzinę, pisał artykuły dla „Century Magazine”, a potem wspomnienia, wydane z pomocą jego przyjaciela Marka Twaina, podczas gdy rak gardła powoli go zabijał.²³

Ukończył książkę kilka dni przed śmiercią. Zmarł w Mount McGregor w stanie Nowy Jork 23 lipca 1885 roku w wieku 63 lat. „Personal Memoirs” odniosły wielki sukces, zabezpieczyły finanse rodziny i do dziś należą do najlepszych autobiografii wojskowych.²⁴

Dziedzictwo i pamięć

Grant spoczywa wraz z Julią w Grobowcu Granta przy Riverside Drive w Nowym Jorku, największym mauzoleum w Ameryce Północnej. Zbudowano go ze składek publicznych; National Park Service mówi o około 90 tysiącach darczyńców, Britannica o blisko 100 tysiącach wpłat. Na jego poświęcenie 27 kwietnia 1897 roku, w 75. rocznicę urodzin Granta, przybyło ponad milion ludzi. Nad wejściem widnieją jego własne słowa: „Let us have peace”.²⁵

Jego reputacja zmieniała się jak wahadło. Przez długi czas historycy umieszczali jego prezydenturę blisko końca rankingów, pamiętając o aferach; Miller Center zauważa, że w nowszych zestawieniach jego pozycja wyraźnie wzrosła, bo badacze doceniają jego starania o prawa wyzwolonych niewolników, politykę wobec rdzennych Amerykanów i reformę służby cywilnej. Jako żołnierz pozostaje, jak ujmuje to Encyclopedia Virginia, człowiekiem, który wygrał dla Unii wojnę.²⁶

Prześledź jego kampanie pod Shiloh i Vicksburgiem, porównaj go z wielkim przeciwnikiem w zestawieniu Grant kontra Lee, poznaj jego najbliższego współpracownika Williama Tecumseha Shermana albo największe bitwy w historii Ameryki.

Na podstawie uznanych opracowań historycznych; gdy źródła się różnią, zaznaczamy to. Zobacz nasze zasady redakcyjne.